ԻԳՆԱ ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ: ՈՐԲ ՕՐԵՐ ԲՈՐԲ ՏՈՂԵՐ

Ռ. Հատտէճեանի կարօտով

Քանի կաղանդ ապրեցանք

Քանի կաղանդ - դառն ու ոգեւոր

«Առաստաղ»ին տակ

Կամ «Առաստաղին Միւս Կողմը»

Մոմերու նման պլպլացող յոյսերով

Լուսազարդեցինք պճնուած տօնածառը

Եղեւինին ճիւղերուն կախեցինք

Մեր անաւարտ զրոյցները

Քու լուսայորդ տաղանդդ - ձիրքերդ ու «Վաստակ»դ

Քու յաւերժական լաւատեսութիւնդ

Հազարումէկ խոչընդոտը յաղթահարող կորովդ

«Օրագրիդ Տասնըհինգ Էջեր»ուն քով ամանորեայ «Հաշուեփակ»դ

Բազմագոյն «Յուշատետր»երդ

Միշտ անթերին պահանջող բծախնդրութիւնդ

Եւ քու յուզիչ բացակայութիւնդ

Վերջապէս

Անդրադարձանք թէ ամանորը «Բառասխալ» մըն էր

«Մարդոց Մեծութեան եւ Խեղճութեան Մասին»

Տասնեակներով կաղանդի քերթուածներուս մէջ

Այս առաջինն է որ

Դուն պիտի չկարենաս կարդալ

Որբ օրերու այս բորբ տողերը

Մինչ ես անճար

Ի զուր պիտի սպասեմ քու տպաւորութեանդ

Անվերադարձ օրերը որքան առանձին են հիմա

Եւ Թարապիոյ ծովափը որքան ամայի

ԻԳՆԱ ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ

Դեկտեմբեր 2025

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ: ԱԹԷՆՔ

Լիբանանի աւելի քան տասնամեայ
մղձաւանջէն ետք՝ փրկութիւն էիր:
Մոռցած էի ինչպէս ըմբոշխնել
գիշերները լուսաւոր,
քանի անդին, տարիներ,
ամբողջ Պէյրութը խաւարի մէջ կը տուայտէր,
լուսաւորումը՝
արձակուող-ինկող
հազար ռումբերու
հրդեհներն էին,
իսկ երաժտութիւնը՝
աղէտաբեր սուլոցն էր հրազէններու
եւ տարափը փամփուշտներու:
Մահը միմիայն հանգիստ կը պարէր
ալիքներուն հետ Միջերկրականի:
Խճողումը Աթէնքի զիս չէր խանգարեր,
աւելի վատ, անցարգելներու շղթաներուն մէջ,
վտանգաւոր ու խեղդող անցումներու վարժուած էի,
երբ քաղաքիս մէկ շրջանէն
միւսը պէտք էր հասնէի:
Նոյնիսկ տաք ու ապականած մթնոլորտը
Սոկրատէսի, Պղատոնի Աթէնքին մէջ,
այդ օրերուն ազդակ մըն էր ընդունելի:
Տեղ մը, վերը, միջնադարեան վանքի մը շուրջ,
թեթեւ շունչ կար, կանաչութիւն:
Սինտաղման չէ որ զիս տպաւորեց,
ոչ ալ Աքրոփոլիսի աւերակներուն դիմաց
կ’ուզէի խոկալ
անցեալ փառքերու կորուստին մասին,
նախկին սերունդներու բանաստեղծները
սպառիչ կերպով,
գրած էին այդ մասին:
Անցած էր արդէն այն պատմական ժամանակը,
երբ Տելֆիի տաճարէն
թունաւոր կազերու արտածումին
ազդեցութեամ տակ՝
գուշակութիւններ կը կատարուէին.
պարզապէս ոչինչ հարկ կար հարցնել
ապրած քաղաքիս գալիքին մասին,
Փիւնիկէի մոխիրներէն վերականգնելու
հրաշքը շատոնց վերածուած էր
անհեթեթ եւ անիմաստ առասպելի:
Ծանօթներու խումբի մը հետ
գացինք Մարաթոն.
ճիշտ է, վազելով չէինք նուաճած այդ երկար ճամբան,
իսկ մեր կառքը իր ուղեծիրը իրագործած էր
պատմական դէպքին՝
ճիշտ հակառակ ուղղութեամբ,
սակայն ծովը կազդուրող էր:
Ձիթենիներու պարտէզին կողքին՝
հրաշք էր կարծես
հանգիստ նստիլ, զրուցել եւ հաց կիսել՝
առանց ռումբերու անդոհանքին:
Մտերիմներս կը մնան այնտեղ,
հեռախօսով, երկու Յարութիւն
իրարու հետ կը զրուցենք երբեմն,
կարծես դեռ երէկ Պէյրութ ըլլայինք,
իրենց բարձրայարկ տան
ընդարձակ բակը նստած,
իսկ Մարօն, մտքիս մէջ, հանդարտ կը ժպտի:
Աթէնք, կը մնաս,
վայրը ուր տակաւ
կեանքը բնական,
բանականութեան աշխարհը մոռցուած,
լուռ վերադարձաւ:




«ՔԱՂԱՔՆԵՐ» ՇԱՐՔԷՆ: Լոյս տեսած է Բագին 2025 թիւ 2-ին մէջ

ԼՕԼԱ ԳՈՒՆՏԱՔՃԵԱՆ: Փոքրիկ տղան

Հարեւանի մը փոքրիկ տղան բարձրաձայն հարցուց

«Աշխարհի մէջ տեղ մը կայ ուր հիմա ամառ է՞»։

Հարցումը տեղին էր. այս աշնան առաւօտ, 

փողոցին վրայ, հովոտ ու ցուրտ էր ։

Բայս ինչպէ՞ս պատասխանել այդ հարցումին

առանց աշխարհագրութեան դաս մը տալու։

Տղան գիտէ՞ր որ կան հիւսիսային և հարաւային կիսագունտեր.

սորված է՞ր ցամաքամասերուն անունները,

գիտէ՞ր բեւեռներուն տեղերը,

երկիրներուն ու իրենց մայրաքաղաքներուն անուննե՞րը։

Երբեմն պարզ հարցում մը

պարզ պատասխանի մը պէտք ունի,

երբեմն ալ դասընթացքի մը։

Նիւ Եորք

Լոյս տեսած է Հորիզոն Գրական-ին մէջ

Georgi Bargamian: Escapology

I am a mutant who inherited a predisposition for casual lying.

 
My father was an escape artist who could vanish into Oriental carpets.

 
My mother was a suggestion who drifted into escape hatches.

 
The drawers in my house overflow with uncollectable IOUs.

 
Money ferments in my pockets and pools into tar pits around my ankles.

 
My parents were raised by mothers whose corneas were pierced by Ottoman needles.

 
Every day the ghost of Gomidas drags 1,200 folk songs through haunted Armenian highlands.

 
A family recipe taught my mother to cook with the same wooden spoon she used to spank me.

 
My brother invaded the body of a mafioso to eat his omertà.

 
I planted two placentas under a dying tree and watched cabbages bloom.

 
My family’s stolen gold fills the cavities of executioners.

 
I belong to a tribe of escape artists who swallowed the evil eye.

 
My parents’ gravesite is a crime scene of treasure hunts and body snatching.

 
Sometimes I exhume my parents to polish their bones.

 
My grandmother came to America with two gold coins and a thousand premeditated ghosts.

 
I perform forensic autopsies on innocent family photos.

 
My father burned down buildings to feed an oxygen addiction.

 
My mother could swallow insults whole like a crocodile.

 
I bite into memories and chew on pixels when I’m hungry.

 
You don’t need to take escapology classes to learn how to vanish.

Georgi Bargamian was a 2025 International Armenian Literary Alliance mentorship program mentee. Her poetry has been published in The Armenian Weekly, The Songs of Summer poetry anthology (Waters Edge Press, 2025), and elsewhere. She lives in Ann Arbor, MI.

This poem appeared in The Cincinnati Review

Mark Gavoor: it's complicated

it's complicated
you said and sighed.

you're telling me
i thought and sighed

it's life though
the complexities
the divine comedy
of navigating
the hormonal seas
and synaptic byways
foraging for tender moments
enchanted by the
attractive promise
of swelling hope
and yet, in the end,
mystified by...

well, most of it.

We are grateful to Mark for sending us three new pieces. This one, once again, from his blog. 

Mark Gavoor: your mujadara

it's called 'everyman's dish'
a simple steaming pot of three
or maybe ten ingredients
lentils sorted to remove the wee stones
the cracked wheat of the bulgars
onions chopped and caramelized
some kind of stocky brothy
almond milk bullionaire chicken
or beef or just plain old water
spices and garnishes steeped
with love and tradition of the
very region you are named for


i have never tasted yours...
they say is the best ever, here
or there, in this hemisphere
or that, heck, maybe the planet

but i have been nourished, often,
by the mujadara of your soul
by the mujadara of your heart
the mujadara of your very being
with every little look you give
every little thing you say...

every beautiful note you sing
laden, dripping, with joy or pathos
even better when it is
both at the same time

This poem was sent by the author. It was first published on his blog. 

Mark Gavoor: Maqam choonim Մախամ Չունիմ

if…
i could only imagine it
i can’t even

an ideal, a concept,
a perfection i want
to improvise for you
better than any poem
better than any letter
better than any
mere word or melody

a taksim, a chant,
an older than old-school lament,
the good kind, that brings us to
a peace you so need and deserve

it’s there, etched in our souls
coded in our dna
i am not good enough
or worthy enough, not able,
to extract it and even less able
to play it…

it is there, i feel it
it is sweet
    but not too sweet
it is sad
    but not too sad
it is joyful
    but not very happy

in a maqam no one
has ever heard or played
but sounding so very
familiar

so very familiar…

Mark Gavoor is Associate Professor of Operations Management in the School of Business and Nonprofit Management at North Park University in Chicago. He is an avid blogger and oud player. This poem appeared in the Armenian Weekly on Oct 30, 2025

Իգնա ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ: ԲԱՌԵՐՆ ԱԼ ԿԸ ՅՈԳՆԻՆ

Բառերն ալ կը յոգնին
Դարերու բեռը շալկած
Բառերն ալ կը մաշին
Յոգնաբեկ թել թել կը թափին

Ժամանակի ապերախտ յորձանքին հետ
Կը կորսնցնեն իրենց իմաստն ու փայլը անհետ

Սերունդներու ժառանգն են բառերը
Բիւրաւորներու բերրի բերքն է բառերու բեռը

Բառերն ալ յաճախ կը յոգնին - կը մաշին
Կþառանձնանան - կը մոռցուին
Բառարաններու էջերուն կþապաստանին
Հոն կը հանգչին - կը ննջեն
Մինչեւ որ օր մը գրիչ մը զանոնք
Վերստին կեանքի կոչէ

Բառերն ալ կը յոգնին - կը մաշին
Միայն երկու բառ ժամանակին կը դիմադրեն
Միշտ նոր - միշտ ամրապինդ
Մին «յոյս»ն է - միւսը «սէր»ը




3.11.2025 «Մարմարա»

Rupen Khajag: The distance between two graves

In the cultural centre of Vayk,
where the walls once echoed numbers,
where papers whispered names now buried in silence,
a painting hangs.

A pomegranate
split clean down the middle,
its red seeds caught mid-fall
like teeth knocked from a child's mouth.
It does not bleed.
It does not close.
It stays open.

To one side,
Tatik-Papik
the stone elders of Artsakh,
faces weathered into the hills,
watching as the earth beneath them
was signed away in ink and fire.

To the other,
Tsitsernakaberd,
that hollow needle in the capital's sky,
forever pointing upward,
as if memory were a sin
we must carry straight-backed.


The girl who painted this was thirteen.
From Herher.
Where fruit trees once shaded homes,
and the dirt roads knew her name.
Where I, too, once sat
after the last war,
coffee trembling in chipped porcelain,
listening to mothers
rebuild the future with their voices.


Then came September
And the people arrived.

In this very hall,
we took them in.
They stood in doorways,
dripping history,
hands still smelling of ash and diesel.
We checked boxes.
Counted heads.
Whispered prayers we pretended were instructions.

Now I return.
Not with aid.
Not with forms.
But with questions I dare not ask aloud.

The girl is still here.
Older.
Quieter.
She has painted what none of us can say:
that we live between two monuments—
two graves carved into opposite ends of a single scream.

One for what was taken before we were born.
One for what was taken while we watched.

But the fruit still hangs.
Broken
But not rotten.

And perhaps that's all we have now:
A wound that refuses to close.
Seeds that refuse to die.
A painting on a wall
that tells the truth
when the rest of the world
has turned the other way.

Vayk, Armenia 

2025

Armen Davoudian: Conscription

All the families alike in their unhappiness,
the mother waking early to draw the curtains,
to set out the butter, soon the father sitting glumly
at the head of the table, soon the son come down
dressed in fatigues, his shaved face mirrored on the table,
soon the son dying, all the sons dying: only here
is he still there, it is still dark, the butter is still cold,
the mother’s hand paused on the blinds, which fall
slightly apart, a narrow strip of white on the dark floor,
the light’s arm on the carpet like a man
reaching to touch his lover’s beard.


This poem appeared in Washington Square Review, in its Summer 2023 Issue (49)

ԼՕԼԱ ԳՈՒՆՏԱՔՃԵԱՆ: Կրկներգ՝ Արա Տինքճեանին

«Ուր որ ըլլաս

Եթէ լուսինը կը սիրես

Սորվի՛ր ու գործածէ՛ իր անունները՝

Մահիկը,

Կիսալուսինը

Լիալուսինը»

Լօլա Գունտաքճեան

Ես մեռնիմ
Դու՛ն մեռնիս
Ի՞նչ պիտի ըլլայ մեր սէրը
Ո՞վ պիտի յիշէ մեր հաճոյքը

Կ՚ըսեն թէ սէրը վերջ չի ճանչնար
Արդեօք իրա՞ւ է որ սէրը անմահ է

Կ՚ըսեն թէ կոտրած սիրտը կը դարմանուի
Արդեօք իրա՞ւ է որ տխուր անձը կը բուժուի

Ես մեռնիմ
Դու՛ն մեռնիս
Ո՞վ պիտի պաշտպանէ աշխարհը
Ո՞վ պիտի խնամէ մոլորակը

Կ՚ըսեն թէ երկինքը անսահման է
Արդեօք իրա՞ւ է որ անջրպետը մեծ է

Կ՚ըսեն թէ երկինքը փուլ կու գայ
Իրա՞ւ է որ ծիածանը կը քանդուի

Ես մեռնիմ
Դու՛ն մեռնիս
Ո՞վ պիտի վայելէ գարունը
Ո՞վ պիտի նստի գետին ափը

Կ՚ըսեն թէ ամեն մարդ ցաւ մ՚ունի
Արդեօ՞ք իրաւ է որ ամեն մարդ իր գիտցածը կը խօսի

Կ՚ըսեն մէկ ծաղիկով գարունը չի՛ վերադառնար
Արդեօք իրա՞ւ է որ թռչունները պարապի չե՛ն գար

Ես մեռնիմ
Դու՛ն մեռնիս
Ո՞վ պիտի կարդայ մեր գործերը
Ո՞վ պիտի պահպանէ մշակոյթը

Կ՚ըսեն թէ՝ հայերէն գիրքերը անտէր են
Արդեօք իրա՞ւ է որ հատորներն լքուած են…

Կ՚ըսեն թէ մշակոյթն ու լեզուն սիրող չկայ
Բայց կրթութիւնը՝ լեզուն սիրողին հողն ու լուսնկան է

Ես մեռնիմ
Դու՛ն մեռնիս

(փսփսալով)
Ես մեռնիմ
Դու՛ն մեռնիս

Նիւ Եորք

Լոյս տեսած է Հորիզոն Գրական-ին մէջ

ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ: Կինը

առաւօտեան սուրճին մէջ
երէկուան իր խոհերէն
չխոնարհած բառ լեցուց
ու դգալով քանի մը լուռ
նախադասութիւն խառնեց
մոռցուած իր մարմինէն
յանգած լոյսեր թափուեցան
սրճեփին մէջ
եռացին
սկսող օրուան կրակին վրայ
պաղ շիթեր ձեւացնելով
մոռցուելիք պահը
հիւրընկալեց վեհօրէն
կը հաւատար
անսահման իր շքեղութեան
սուրճի ումպը առաջին
սրսկեց դեռ չաղտոտած
իր խօսքերու սաղմին վրայ
ու հիացաւ
մեռնելիք այդ մաքրութեամբ
սուրճին հոտը զինք լիացուց
ու երկարեց դարու մը չափ
հաճոյքն այդ տարերական

պահը իրենը եղաւ
ատկէ յետոյ
օրը դարձաւ ամեն օրուան կրկնութիւն

Լոյս տեսած է Հորիզոն Գրական-ին մէջ

Shahé Mankerian: Hangman

At that age, I did not understand
the point of sentencing a wordsmith
to death. A slow death—one failed

letter at a time—a moon for a head
because a ventriloquist doesn’t need
a W—a V has no place in Beirut.

D—Q—R—a pencil-thin noose
around the neck—a matchstick
torso—limp hands—another vowel—

wishbone feet spread over a snowy
field soiled by em dash—em dash—
em dash—Below the gallows,

a half-finished word, grinning—
like a dead man with missing teeth:
like mullah Mouhamed, hanged

upside down from electric wires
by his turban—for forgetting
the password at the checkpoint.

Hangman is a finalist for the Bicoastal Review Poetry Contest.

Shahé Mankerian is the principal of St. Gregory Hovsepian School in Pasadena, CA, and the director of mentorship at the International Armenian Literary Alliance (IALA). He previously served as co-director of the Los Angeles Writing Project and is a recipient of the Los Angeles Music Center’s BRAVO Award for innovation in arts education. Mankerian’s debut poetry collection, History of Forgetfulness, was published in 2021 by Fly on the Wall Press (UK). The collection was a semifinalist for the Khayrallah Prize and a finalist for the Bibby First Book Competition, the Crab Orchard Poetry Open Competition, the Julie Suk Award, the Quercus Review Press Poetry Book Award, and the White Pine Press Poetry Prize.

​​​

Georgi Bargamian: North Burial Ground, Providence, RI

Driving through the gates
Of this sleeping place,
We pass potter’s field
and turn up the hill
Dotted with flat, tipped stones
Toward the Armenian section.
When Yankee names turn Greek
We know we’re close to the place
Where an underground suite holds
Bone and dust in separate boxes
Capped by granite dotted with moss and lichen
That we scrape off with our shoes.
We run away down a hill and move among graves,
Alert for ancient letters that form names
Chiseled as they were in the old country.
We shout when another ancestor is found.
We read names out loud.
We take photos of headstones.
We are buoyant and alive,
Still visitors in this place
Where faint murmur and hum
Draw us closer together
Like children preparing to hold hands.

North Burial Ground, Providence, RI was published in The Armenian Weekly on 7/13/2023

Georgi Bargamian: Measuring depth with the drop of a stone at Dudan Gorge

We gather around the gash in the earth
Called Dudan/Duda/Yudan Dere
To commune with the dead
Through time and space
By measuring depth with the drop of a stone.
We release one into the gorge/gouge and
Hear it ping downward,
Like a lost tooth
Searching for home.
We drop more stones again and again
Into this quiet hellhole
Where millions of bones from thousands of bodies
Receive the rocks and confound the living
Who search for logic in an elegant equation.

Measuring depth with the drop of a stone at Dudan Gorge appeared in The Armenian Weekly on 9/3/2024

Georgi Bargamian: Last night I dreamt I was a child

Half-awake in my mother’s arms
In a car where it was cool and it was dark.
My mother opened her coat and covered me
As my father drove home carefully.
And I felt safe, and I felt loved.

This morning, I read about a baby in Khan Younis.
Her name is Siwar and she is starving.
Siwar’s mother needs food for her child
In a place where descendants of exile and holocaust
Withhold sustenance and mercy as strategic maneuver.
A photo of Siwar shows large eyes in a wasting body,
Published to prick response and stir still-unmoved.
Siwar is loved, but she is not safe.

Last week, I watched a film about a boy from Artsakh.
His name is Vrej, child of mountain and stream.
Vrej roamed mined fields under fragile skies—
Before and after Artsakh’s 2020 war—
Playing soldier, dreaming of future,
Wishing for safety.
Vrej is loved, but Vrej is exiled,
Torn from inheritance waiting to be recovered,
His name a reminder of his truth.

Tonight, I write about
Amorality’s power and love’s survival
And wonder whether dreams visit babies
And memories soothe children.
Do they feel the distance?
Can they touch the sacrifice?
Will they punish the shameless?
Can they forgive the shamed?



Georgi Bargamian has been writing for many years, rooted first in journalism and then law. She has been exploring written expression through poetry for the past several years on issues of identity, heritage, loss, longing and more. She lives in Ann Arbor, Michigan.

Last night, I dreamt I was a child was published in The Armenian Weekly on 5/22/2025

ՎԵՀԱՆՈՅՇ ԹԵՔԵԱՆ։ Օրօր Նայիրիին

Բոլոր ձիուկները փայտէ չեն,

Բոլոր փայտերը խաղալիք չեն,

Բոլոր տուները տուն չեն ,

Բոլոր մանուկները մանուկ են

    եւ միմոս կը սիրեն:

Միմոս մը մէկ գոյն

Եւ երեք քիթ կ՚ունենայ.

Առաջինը իր բնական քիթն է,

Երկրորդը միմոսական քիթն է, որ բնական քիթին

    ճիշդ վրան է, 

Երրորդը՝ մանուկներու խնդուքը հոտոտալու քիթն է

    որ մեր քիթին ճիփճիշդ երկու անգամն է

    եւ չի տեսնուիր։

Նորէն աշխարհը պաղպաղակ կարծեր`

    մէջտեղերը թափթփեր ես

Փիղին փրթած պատիճը, Շիլային գօտին,

Թէպի Պէրին ժապաւէնը եւ Աննայիդ

    արդուկուած հագուստները։

Շա՛տ կը սիրեմ Քէպէճ Փէչդ ,

Ճաբոն ծնած է, հնդկագոյն մազեր ունի

Եւ քու մականունդ.

Բաց կանաչ հագուստ, բաց կանաչ ժպիտ,

Առաջ ճի՛շդ ասոր չափ էիր։

Խոշոր գնդակը պարտէզին անկիւնը հրեր ես

            ասանկ բան կ՚ըլլա՞յ։

Պաղպաղակի պէս կ՚իջնէ ձիւնը ,

Ամէն գնդակ ձիւնին-բուքին չի դիմանար

    եւ ինչո՞ւ պիտի դիմանայ, 

Ներս բերելու, տաքուկ տեղ մը պահելու է։

Կաղանդ Պապան ճինկը՛լ ճինկը՜լ պիտի գայ.

Երանի՜ Կաղանդ Պապային՝ չի բաւեր եղնիկ ունի

    կարմիր, պսպղո՛ւն քիթով եղնիկ ունի.

Չի բաւեր սայլ ունի՝ երկինքներէ՜ն, երդիքներէ՜ն

    թռչող սայլ ունի։

Բարիներուն ալ, չարերուն ալ

Ձմրան բոլոր երգերը ինքը կ'երգէ, կը շէնցնէ,

Ուրախ մարդ է Կաղանդ Պապան, տալուն համար

    եւ երթալուն՝ յաջորդ տարի ալ կը սպասենք :

Իսկ ո՞ւր է, ո՞ւր գացեր է Կաղանդ Մաման

Խենթ ենք ինչ ենք որ մենք իրեն բան չենք հարցներ,

Մինչդեռ ինքը՝ պարելէն առաջ

    մեզի ինչեր կը հարցնէ։

Գիրքդ բացեր ես նորէն արա

    Մէկ-էն Տասը սորվելու

Մէ՛կ հնդիկ, երկո՜ւ հնդիկ ,

Բոլոր հնդիկները աս որքան կլոր աչքեր ունին,

Ժապաւէն ՝ ճակատին , նաեւ թոնթոշիկ են,

(Կարծեմ քիչ մը սխալ գծուեր են):

Մէկէն Տասը համրելը երբոր սորվիս

    աշխարհը պիտի սկսի բարդանալ .

Կարգ կանոնէն աւելի ՝ օրէ՛նք պիտի ըլլայ:

Ալ փայտէ ձիուկիդ պիտի չնստիս ,

Փիղին պատիճը ընձուղտի պոչիկ պիտի չընես.

Պիտի չըսես որ

Բաց կանաչ հագած պուպրիկը բաց կանաչ ժպիտ ունի:

Ոչ–ի փոխարէն Այո՛ պիտի ըսես,

Այո–ի փոխարէն՝ Ո՛չ.

Կարեւորը Ոչ ըսելը չմոռնալն է:

Հիմա գիտես որ ոսպը օգտակար է ,

    եւ պաչիկը, եւ նարինջի հիւթը.

Յետոյ ՝ օգտակարը եւ վնասակարը յաճախ

    նոյնը պիտի ըլլան:

Վան Սոն Փարքին չուչու շոգեկառքը ձգած ՝

    գորշ մեքենաներու մէջ պիտի մտնես,

Եւ ես պիտի կարօտնամ աւազը, արեւը,

    ու վառվռուն տոտիկներդ.

Եւ երկար ատեն պիտի անցնի

Մինչեւ սորվիս որ տգեղ բադիկը՝ գեղեցիկ կարապ է։

Միքի Մաուսին խոփխոշոր դեղին կօշիկը

    պահած անկողինիդ տակ

Տաքուկ բարձիդ վրայ՝ օրուան փրկութեան ապաւինած

    մշիկ–մշիկ կը քնանաս,

Անշուշտ առանց անդրադառնալու թէ հիմա

Այս աշխարհի հազարաւոր կէտերուն վրայ

    Կարմիր Աղջկան կը խաբէ գայլը,

Տգեղ բադիկը լքուած մինակ կը զգայ ցուրտ լիճի մը վրայ,

Յովազը կը յօշոտէ եղնիկը, եղնիկը կը յօշոտէ թռչնիկը,

Թագաւոր մը չարութիւն կ՚ընէ, բոլոր հսկաները մեռեր են,

Մոխրիկը կը լուայ տունը եւ պարահանդէսի չ՚երթար

Ինչո՞ւ պիտի անպայման Մէկ -էն Տասը սորվիս ...

1987

« Բազմածուփ աշխարհ »

Vehanoush Tekian - TO NAYRI 

Not all ponies are made of wood
not all wood are toys
not all houses are home
all children are child
and they love mimes

A mime has one color
and three noses
The first is his natural nose
the second his own--
the mimic nose on top of the natural one
the third is to smell the children's laughter
a nose exactly twice the size of our own nose
and not to be seen

Again mistaking the world for a farm
you've scattered your things around
the elephant's detached trunk
Sheila's belt
Teddy Bear's ribbon
and your Anna's ironed clothes
I adore your Cabbage Patch
born in Japan with Indian-colored hair
and your surname
light-green dress
light-green smile
you used to be exactly that size

You've kicked the large ball
to a corner of the yard
is that a thing to do?

The snow comes down like ice-cream
not all balls withstand snowstorms
and why should they?
It should be brought in
and stored in a warm place
Father Christmas will arrive with jingle-jangle
he's got it made
not just reindeer
he has red-nosed reindeer
not just a sled
he's got a sky-spanning
roof-top sweeping sled

To both the good and the bad
he sings all the winter songs
he brings warmth

Father Christmas is a merry man
we expect his giving and his going next year as well

Where is Mother Christmas?
We're out of our minds not to ask her anything
while she asks us so many questions
before the ball!

You've opened your book again
to count one to ten--
One Indian Two Indians
all those Indians have such round eyes
bands around their heads
they're also cuddly
somehow I think they've been designed wrong

The counting of one to ten
when you've learned it
you'll find the world a bit more complicated
there will be law more than order
you'll no longer ride your wooden pony
you will not tail the giraffe with an elephant's trunk
you'll no longer say that the light-green dressed doll
has a light-green smile
you'll say yes for no
no for yes
--the important thing is not to forget to say no—

Now you know that lentils are good for you
so are kisses so is orange-juice
later what's good and what's bad for you
will often be the same
you'll get off the play-ground choo-choo
and get into grey machines
and I shall miss the sand
the sun and your restless little feet
and a long time will go by
until you learn that the ugly duckling
is a beautiful swan

Keeping the huge yellow shoe of Mickey Mouse
tucked away under your bed
on your warm pillow
you sleep tight counting on daylight's rescue
oblivious of course that at this moment
in a thousand locations on this globe
the wolf deceives Little Red Riding Hood
the ugly duckling feels abandoned
on a freezing lake
the panther devours the deer
the deer molests the bird
a king does evil deeds
the giants are all dead
Cinderella cleans the house
and does not get to the ball

Why do you have to learn one to ten?

Translated by Tatul Sonentz

Sotère Torregian: Vision Quest

For Yeghishe Charents (1897–1937) 

and 

in Memoriam, Diana Der Hovanessian (1934-2018)

mais c'est moi qui  leur réclame mon trésor volé

Le Rebelle, from Et les chiens se taisaient   

Tragédie par Aimé Césaire

Yet again une autre fois I speak

to you O Heart of A Lion you are ever remembered

Your heart still beats its rhythm within me

and in every Armenian still

What can Poetry declare

about you your dreams your hopes your love

for a homeland to welcome the dispossessed

There are days I do not know

where or why I am

as I gaze out of my window

as a virtual prisoner here in this home

watching

folks out there pass by

as if sleepwalking or in a cloud

The drums of Africa beat inside me

calling still in this dépaysement

         --AWAKE ! -- ARM !-- REVOLT !

As you called from your prison-cell to your people

themselves downtrodden and confined

not only by dictators

but by superstition also and suspicion

of each other Vanetsti and Bitlistsi !

Yet here is yesterday today and tomorrow residing

as one within the soul

of the Poet's

         Vision - quest for a new life

for all of man -and -womankind

         and that of the world that would be

as was once proclaimed the kingdom of God on Earth

  Sotère (L'Inconnu )

  17 mai 2025

Նորա Պարութճեան։ Ճերմակին վրայ

ճերմակին վրայ ընդլայնած պատմութիւն մը կը հեւայ

ու չի կրնար արձակուիլ իր սաւանի տարածքէն

անցեալն այնտեղ մերթ ընդ մերթ կը մռմռայ  համրօրէն

լռութիւնը քունի մէջ ըմբոստութեան ծախելով

կը հանդարտի խաւարը

լոյսին հաշիւը չկայ

շղարշուած հարցումը ծոցէն իջնող վիրապի սանդուխները կը փնտռէ 

մոռցուելու 

բայց որմէ՞

որո՞ւ կողմէ ան կրնայ անգամ մը եւս բեղմնաւորուիլ

ու վարդ բուրել 

եղանակները մեկնեցան առանց ետեւ նայելու

հրաժեշտի սիրային հպումն անգամ ողբերգութեան թաթխելով

չպատմուող մարմինը  

ինքն իր վրայ կը հալի

ու ինքն իր մէջ ոչնչութեան հունտերը մէկիկ մէկիկ կը ծամէ 

անոնք պիտի չպայթին

չունին միջուկ

ոչ իսկ խօսքի զօրութեամբ կեղեւներէ մերկացնող արթնութիւն

հեւալու պէս կը սահին դէպի անզօր ժամանակ 

բայց հողին մէջ տեղ չունին 

ԻԳՆԱ ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ: ԶԱՏԿԻ ՊԱՏԱՐԱԳ ՄԸ

Կը ղօղանջեն զանգակները
Համաչափ կը շարժին քշոցները
Կը ցնծան ծնծղաները ցնծութեամբ
Կը խնկարկեն բուրվառները հրավառ
Կը ղօղանջեն
Կը ղօղանջեն զանգակները վերամբարձ

Գմբէթէ գմբէթ կ՛արձագանգէ Կոմիտաս
Կամար է կամար կ'արձանանայ Կոմիտաս
Կը պատարագէ Շահան Սրբազան Սվաճեան
Կը քարոզէ Շնորհք Պատրիարք Գալուստեան
Կը հնչէ քառաձայնը Կոմիտասեան
Երգչախումբը կը վարէ Նուպար Գարիպեան
Ժիրայր Ասլանեանցի կախարդիչ մատները
Կը պարեն երգեհոնի ստեղնաշարին վրայ
Եւ իր հոյակապ առոգանութեամբ
Աւետարանը կը կարդայ
Տարօն Քահանայ Սիրականեան

Զանգակները կը ղօղանջեն վերամբարձ
Խնկաբոյր նուագը քշոցներու — ծնծղաներու
Կը ծփայ քուլայ —քուլայ
Կը տարածուի ալիք — ալիք
Եւ իր հիասքանչ ձայնով աննման
Մեզ կը վերացնէ Գէորգ Պօյաճեան

Կարօտի
Կարօտի զանգակները դեռ կը ղօղանջեն վերամբարձ

ԻԳՆԱ ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ
«Մարմարա» Ապրիլ 10, 2025