Quote of the Month of September

Ի՞նչ է սրբութիւնը... Սրբութիւնը ան է, որ մարդ ուրիշներուն ցաւերը կ՛ամոքէ և իր անձը մոռանալով՝ անոնց համար կ՛աշխատի։

Գրիգոր Զոհրապ

Վեհանոյշ Թեքեան: Ափոքալիփս

ՃՇՄԱՐԻՏ ՃՇՄԱՐԻՏ Կ՚ԸՍԵՄ ՁԵԶԻ
Ամենէն առաջ Վախը պիտի ուռճանայ ու ծռմռի
Արեւը կռնակին վրայ պիտի պառկի
ցՆցում լաւա հեղեղ
երբ ժայռերը գոռան
լեռներրը երերան
ու լոյսը հարաւ- հիւսիս զարնուելով պայթի
Արեւելքէն եօթ փող հնչեցնող հրեշտակներ պիտի ուռին ու չպայթին
եօթ զոյգ կոտոշներով մինչեւ մէջք ծռած պիտի քալեն
շլմորած աչքերով
Արեւմուտքէն Նեռը պիտի յայտնուի վրան եօթը պատմուճան
եօթը օձէ գաւազան
օդէն կախուած աւազան
մէջը՝ Նեռը ամէնազօր սրբազան
Պզտիկ գլուխ երկար լեզու
Փրթած լեզու կատղած նայուածք
Պղտոր աչքեր հալած նայուածք
Պիտի անդին շպրտէ իր մօտ համախմբէ
Տաս լէգէոնի ոյժ ունի
Գազան պիտի դառնայ հինգ ոտքերով
Երկգլխանի գոմէշներ զայն պիտի պաշտպանեն
Մուկերը պիտի առնետներու մատները կրծեն
գող աւազակ ոճրագործ
Ստախօս ու դաւադիր
Դրամ կլլող ինչ օձ որ կայ
Սարսափազդու ինչ գազան կայ
Ոտքը փրթած եղնիկներ պաֆըլօներ ճերմակած
Ընձուղտներ անվիզ առիւծներ անբաշ
Վախցած խլուրդներ սմքած սողուններ
Բուերը բուներու փաթթուած պիտի բօթեր ցափռտեն
Իժերը պիտի փաթթուին փիղերու իրանին
Լիճը կապոյտ ժայռաշար
լեռան շղթաները պիտի փշրտէ
Երեւելիներրը յանկարծ աներեւելի պիտի դառնան

Մինչեւ իսկ շողը կարմիր կրնայ ըլլալ
Հողը թափանցիկ երկինքը հողագոյն
Տէրը թափառաշրջիկ աստուածները անցողիկ

Անտառը կտրատուած, կաղնին փլած
Ծաղիկը անփերթ թուփը փշապատ
Ճամբան գետնափոր մեռած արծիւներով
Դաշտերուն մէջ կանաչ ոչինչ պիտի մնայ։

Ովկէանոսը կը տարածուի քաղաքներուն վրայ
անոնց ցանցերը մէկ վայրկեանի մէջ փրթած են
Ամէն կողմ կապոյտ ու պղտոր կ՚երեւայ
Մարդկութեան բոլոր լեզուները
Բոլոր գիւտերն ու նուաճումները
Կաճառներն ու տաճարներն ու բանտերը
Գիտաշխանատեցներն ու մատենադարանները
Շէնքերը քար քարի վրայ պիտի տապալին
աստղերրը պիտի գաղթեն
Լուսինը փորհարութիւն պոտի ունենայ
Ոչ երկրաշարժ չեղաւ
Մարդկութիւնը ինքզինք տապալեց
Ու վերջապէս Վախն ալ վախճանեցաւ

Երրորդ Աչքն է ամենատեսը
կը տեսնէ բնաջնջումը
Բայց մարդ չկայ որուն պատմէ
Աստուած սարսափած անկիւն մը նստած է
Ախտապութները ցատկռտելով կամ կաղալով մէկ շարքի վրայ պիտի յառաջանան
Շանաձուկերը պիտի սկսին քալել աւազներու վրայ
փիղերը փոկերը բորենիները մեծ-միջակ-փոքր որոնց նախահայրերը
մեր նախահօր Նոյին հետ նոյն տապանին մէջ ապրեցան
պիտի անձայնանան

Յիշողութիւն պիտի չմնայ
քաղաքները իրենց անունները պիտի կորսնցնեն
Անտառները պիտի փռնգտան ու չորս դին փսխեն
Թռչողը պիտի գետնին փակչի
Բոլոր լեռները պիտի հալին կամ հրդեհուին
Միայն Արարատը անարգել պիտի մնայ.
Երկրագոունդին մէջ վերջինը՝ Արարատը պիտի մնայ
Նոյեան տապանը վրան
Ցամքած ջրհեղեղ
Գլխատուած անտառներ
Ճաքճքած տապան

Կեանքը պիտի անկեանք դառնայ
Մահը պիտի անմահ դառնայ
Ինչ որ կը շարժի՝ պիտի անշարժանայ

Ճշմարիտ ճշմարիտ կ՚ըսեմ ձեզի
Արհեստական Բանականութենէն

ապուշցած մարդկութեան
Ի՞նչը պիտի պաշտպանէ ահեղագոռ լռութենէն
Ոչ աւազը ոչ կոհակը
Ոչ հողմապտոյտը ոչ սունամին
Ոչ ռումբերը ոչ տրոնները
Ոչ լեռն է յաղթանակողը ոչ ովկէանոսը
Ոչ աստուծաբանական գիրքերը
ոչ արուեստները ոչ լեզուները
ոչ կամքը ոչ դժկամութիւնը,
ոչ սրբութիւնը, ոչ լրբութիւնը
Ոչ ատելութիիւնը ոչ արդարութիւնը
Ոչ յեղափոխութեան բռունցքը
Ոչ գաղափարներու ուռուցքը
Ոչ հաւատքը ոչ յոյսը ոչ ալ սէրը այդ մեծագոյն ոյժը
Գիտութիւնը որ մենք մեծցուցինք պիտի դատապարտուի

Ճշմարիտ ճշմարիտ կ՚ըսեմ ձեզի
Ոչ քաղաքակրթութեան նուաճումները պիտի փրկեն մեզ
Ոչ հանճարը ոչ անճարը
Ոչ թռիչքը ոչ անկումը
Ոչ ալ զգացական լռին կծիկները
Ոչ բարկութեան փոթորիկն ոչ քնքշանքի զեփիւռը

Պիտի ցնծագնի երազի այգը
Բայց պիտի ցնդի ցնորքի այցը
Զգօնութեան սանձն ու թմրութեան մաղձը

Ո՞վ պիտի կատարէ զտումի փորձը
հաւատացեալին ու մեղադրեալին
տեւականին եւ անցողիկին

Կարծր ու քարացած է հանգիստի բարձը

Ո՞վ է ո՜վ կայ ո՛վ կայ հէհէ՜յ
Նոյ-մոյ չկա՜յ Կենաց Ծառը խանձուած է
Հրեշտակները յոգնած կը խռկան
Սատանաները թմրամոլ՝ զիրար կը խածնեն
Ռումբերը կլլած են օդին թթուածինը

Վախճանը հասած է, վախճանը ոռնո՛ց է
Վախճանը անշաժ ափ է անագորոյն գոռում գոչում է
Վախճանը լեզուներու կայծ ու կրակ է
Փայլուն ակռաներով հալած աչքերով գանկ է
Ի՞նչ պայթեցաւ պայթեցուեցաւ պայթցրուեցաւ

Աւարտած էր գինին բաժակը հոն էր
Ստեղծագործութեան առաջին օրէն ապրող բաժակը
փշուր փշուր եղաւ

Ամենազօր մարդը այրած փոշի դարձաւ

Բայց մարդ չկայ որ տեսնէ այս բոլորը
Մէկը չկայ որ հաւատայ
Հաւատք չկայ որ լոյս ըլլայ
Լոյս չկայ որ բարին իշխէ
Իշխող չկայ որ զղջայ
Իշխողները տապալեցին
Կոյր ուղեղով նենգ սրտով
Ի՞նչ կուզէին խաղաղ ապրող մարդկութենէն

Միայն մարդն է որ կրնար Չարին ու Բարիին տիրապետել
Բարին ետ բերել
անմահութեան մէջ լուսաշող սփռել

Անջրպետի արեւը աչքերը գոցեր է
Երկրագունդի խաւարին թաթերը թմրած են

Ով որ գնաց՝ չեկաւ
Ինչ որ գնաց՝ չեկաւ

Քաոս մը կար անկանգ
Ան ալ անշարժացաւ

Ինչ որ եղաւ՝ չեղաւ
Ինչ որ չկար՝ եղաւ։

Ուղեղը գոց է
Բիբը գոց է
Տենդը գոց է
Տենչը գոց է
Յոյսը գոց
Վհատութիւնը գոց
Ձայնր գոց
Լռութիւնը գոց
Աւետիսր գոց
Մատեանը գոց

Էջը գոցէ՜՜




Սեպտեմբեր, 2026

Լոյս տեսած է Հայրենիք շաբաթաթերթին մէջ

Ռուբէն Խաժակ: Թուղթէ Երեւան

Բառերու որսորդներն են դարձեալ,
որոնք ելած են թղթէ կապարճ պարպելու
այն լոյսին վրայ,
որ չեն կրնար հասկնալ։

Կը կարծեն,
թէ դիւրին է բունը խզել իր արմատէն,
թէ կարելի է անցեալը նետել դուրս՝
որպէս փտած քուրջ,
ու կանգնիլ մաքրուած հայելիներու առջեւ՝
անբիծ,
անյիշատակ,
պարապ։

«Վերջինը», կ՚ըսեն.
ջնջել հետքն իսկ,
մինչեւ որ այս երկինքին տակ
մնայ միայն իրենց անշունչ հնազանդութիւնը։
Ու դեղին մաղձը ափերով առած՝
կը շպրտեն վեր,
տիղմ նետելով այն աստղին,
որուն շողէն է գողցուած
իրենց իսկ ճրագը։

Իրենք՝
կը մնան իրենց սալարկուած մակերեսին,
կարծելով թէ փոշին է ամբողջ աշխարհը։

Ու երբ ժամանակի ծանր գլանը անցնի,
հողմերուն պիտի յանձնուի
իրենց աղմուկն ալ,
իրենց փուչ հրամաններն ալ։

Իսկ արմատը՝
պիտի շարունակէ շնչել։




Երեւան, 2026

Յովհաննէս Թումանեան: ՆՄԱՆՈՒԹԻՒՆ

Եթէ մի օր, անուշ ընկեր,
Գաս այցելու իմ շիրմին
Ու նորաբոյս վառ ծաղիկներ
Տեսնես փռուած չորս կողմին,

Դու չկարծես, թէ հասարակ
Ծաղիկներ են ոտքիդ տակ,
Կամ թէ գարունն է այն բերել,
Իմ նոր տունը զարդարել։

Նրանք չերգած իմ երգերն են,
Որ սրտումս ես տարայ,
Նրանք սիրոյ էն խօսքերն են,
Որ դեռ չասած ես մեռայ:




RESEMBLANCE



If one day, dear friend,
you come to visit my grave
and see new blazing blooms
spread around it,

Do not think these are common
flowers beneath your steps,
or spring has brought them
to adorn my new home.

These are my unsung ballads,
which I carried in my heart;
they are those words of love
that before uttering I died.

Hovhannes Tumanian, 1869-1923. Translated by Hratch Tchilingirian)

Նշան Պէշիկթաշլեան։ Կեանքիս Երգը

   Ունայնութեա՛մբ, դառնութեա՛մբ  ՝

   Օրըս կ'անցնի — գարնան ամպ ...

   Երազներո՛վ , պատրանքո՛վ

   Օրըս կ՚անցնի —  աշնան հով...

   Ու տաժանքով  անբարիք

   Օրըս կ՚անցնի —  փոթորի՜կ  ...

   Օր չը տեսայ . օրն  ա՞յս է...

   Ման ամէն  օր կըսպասէ ...

   Ապրի՛լ կ՚ուզեմ , խորանա՜լ ...,

   կուրծքի մը վրայ մոռանա՜լ ,

   Սիրե՜լ , սիրուի՛լ , լիանա՛լ ...։

   Աստուածներուն միանա՜լ  ...։

   Ծովակ,  լուսին, կոյս, նաւակ...

   Բերել մարգրիտ, աստղ ու նուագ։

   Ըսել . — «Առէ՛ք , գանձս ա՛յս է ,

   իսկ Մահն ինձ Թող ըսպասէ ...:»

     ՆՇԱՆ ՊԷՇԻԿԹԱՇԼԵԱՆ

 

Ռազմիկ Դաւոյեան: ՏԽՈՒՐ ԵՐԳ

Պիտի այսպէս նստեմ տխուր
իմ չգրած երգերի դէմ,
պիտի այսպէս նստեմ տխուր
իմ չբռնած ձեռքերի դէմ:

Պիտի նրանց հոգու համար
վառեմ մոմեր ոսկեդեղին,
պիտի թափեմ ծաղկաթերթեր
նրանց անոյշ ու տաք հողին:

Նրանց համար պիտի անծա՜յր,
մաքու՜ր, մաքու՜ր երկինք բանամ.-
այնքան պիտի յիշեմ նրանց,
որ Յուշն ապրի, Ես՝ մահանամ:

Յետոյ անցնեն անթիւ օրեր,
յիշեն այս Յուշն արարողիս,
յետոյ թաւիշ ծաղկաթերթեր
թափեն անոյշ ու տաք հողիս:


Ռազմիկ Դաւոյեան, 1940-2022


A SAD SONG


I shall sit in sorrow
Before the words I never wrote,
I shall sit in sorrow
Before the hands I never held.

I shall light yellow-gold candles
For the peace of their souls,
I shall scatter flower petals
Over their sweet and warm tombs.

I shall open an endless
Pure sky in their honor –
I shall think of them
Until the memory lives and I die.

And countless days later
I, the creator of this memory, shall be remembered,
Then, velvet flower petals shall be scattered
Upon my sweet and warm tomb.




Razmik Davoyan, 1940-2022
Translated by Armine Tamrazyan

Դանիէլ Վարուժան։ ՑԱՆ

Սերմանողն է: Յաղթահասակ կը կանգնի

Մայրամուտին շողերուն մէջ ոսկեթոյր:

Ոտքին առջեւ անդաստաններն հայրենի

Կը տարածեն մերկութիւննին անպարոյր:

Լի է ամբողջ ցորեններով աստղահատ


Խորունկ գոգնոցն: Հերկերն հերուան՝ ծարաւի՝


Կը սպասեն իր լայնշի բուռին, եւ բուռն այդ


Արտերուն վրայ՝ զերդ արշալոյս՝ կը բացուի:

Մըշա՛կ, ցանէ՜. յանուն տանդ սեղանին


Թեւիդ շարժումն անպարագի՛ծ թող ըլլայ.


Վաղ՝ նետած ցորեններդ այդ կը թափին


Օրհնութեան պէս թոռնիկներուդ գլխուն վրայ:

Մըշա՛կ, ցանէ՜. յանուն նօթի թըշուառին


Թող գոգնոցէդ կէս չելլէ ափըդ բընաւ.


Աղքատ մ'այսօր ճըրագին մէջ տաճարին


Վաղուան հունձքիդ համար վերջին ձէթը դրաւ:

Մըշա՛կ, ցանէ՜. յանուն Տիրոջ նըշխարին


Թող մատերէդ յորդին սերմեր լուսեղէն.


Վաղը ամէն մէկ հասկի մէջ կաթնային


Պիտ' հասուննայ մաս մ'Յիսուսի մարմինէն:

Ցանէ՜, ցանէ՜. նոյնիսկ հեռու սահմանէն,


Աստղերու պէս, ալիքներու պէս ցանէ՜:


Ծիտերն ի՛նչ փոյթ թէ հատիկներդ կ'աւարեն.


Տեղը Աստուած պիտի մարգրիտ սերմանէ:

Լեցո՛ւր ակօսն, հորդէ՛ հերկերը բերրի,


Հողին ծոցէն ոսկի լոյսեր թող հոսին:


Օրը ահա կ'իրիկնանայ. կ'երկարի


Շուքը թեւիդ հորիզոննե՜րն աստղային:



«Հացին երգը»

Զահրատ: ԱՂԵՂՆԱՒՈՐ

Փայլուն

Սլացիկ

Նետ մը կ՚արձակեմ դէպի սիրտդ – բայց

                 Ես նետէն առաջ

                 կը հասնիմ – նետը

                  կը բռնեմ օդին

                  մէջ որ չըլլայ թէ

                  գայ սիրտդ խոցէ –

                   սիրտդ արիւնի –

 

Այս ալ սիրելու տարբեր կերպ մըն է –

- Ես եմ հնարեր - 

THE ARCHER

It is a sharp, shining
cupid's point I aim
at your heart and draw
the bow. But before
the arrow reaches I fly
to grab it in full flight
before it pierces to draw blood.
This too is a way of loving.
I am its inventor.



Translated by Diana Der Hovanessian

Alexander Bilzerian: Tongue

The throat is a country and the tongue its only
passport. For twenty years he carried the question
across the soft border of his palate and brought back
the answer, sticky on his teeth. Interrogator
and detainee met inside him the way two rivers meet
inside a third that is neither. The word for water
in one mouth became the word for water in the other
only by passing through the wet dark of his.
He learned to hold a sentence the way his grandmother
carried coals on a shovel from house to house
in winter, cupping the live heat from her own breath
so her breath would not kill it, and he did this
in rooms whose windows had been painted over, and he did this
in the back of trucks, and he did this at checkpoints
where the dust laid a second language on everyone’s lips,
and afterwards, having set the day’s freight down,
he went home and sang to his daughter in the older tongue,
the one that did not have to pass inspection, the one
whose vowels were the shape of her mother’s name,
and he believed—this is the part he cannot now unbelieve—
that two mouths could share one sentence
and the sentence be a kind of mercy, that a bridge
was a bridge and not a throat a man could be fed into,
and some of them learned his name, and some of them
meant what they said, and the paperwork was real, and the list
was real, and the helicopters were real, and the not-
being-on-them was also real, the not-being-on-them
was the realest thing,

and now in the house in the lane
behind the market where the neighbors have begun
to look at him the way you look at a door, deciding
whether to knock or break it down, his mouth is closed,
the mouth through which for twenty years
one country spoke itself into another,
and in the next room his daughter is practicing.
She is saying butterfly, she is saying Wednesday,
she is saying I am from, and he can hear her shaping the shapes
he taught her, tongue to the ridge behind the teeth,
lips just parted, the small held breath before the voiced
consonant, and he stands in the doorway where she
cannot see him, and he does not tell her to stop,
and he does not tell her to continue, because the mouth
that carried the word for twenty years has no word
for what he would say to her, which predates the mouth,
and she is saying father, and her mouth is open,
and his mouth is open, and no sound comes,
and she laughs at her own mouth, because the word
came out crooked, and tries again,
and the house holds them both inside its listening
the way a throat holds
what it cannot yet swallow or say.


—from Poets Respond



 Appeared in RATTLE






Alexander Bilzerian: “I began ‘Tongue’ by asking what a mouth becomes after twenty years of serving as a border. Stefanie Glinski’s Guardian report, ‘They were hunted by the Taliban for helping the US. Now, Trump wants to send these families to the DRC,’ gave the question its ground: 1,100 Afghans evacuated by the United States, at least 700 of them women and children, held since 2024 in a hangar at Qatar’s As-Sayliyah camp. The camp was a transit point. It is now a holding pen ahead of forced relocation to the Democratic Republic of Congo, a country in active conflict whose language they do not speak. Zahra Muhib, fifteen, has been diagnosed with depression and anxiety in the camp. When she was taken to the hospital, she and her father were fitted with GPS trackers so they could not escape. The speaker is one of those men, rendered from the inside. The poem ends on a mouth gone silent. The reporting makes that silence the exact shape of the promise.”

Georgi Bargamian: How to return to a place you’ve never been

Drink the honey
that dripped from
your grandfather’s hand.
Swallow whole
his memories
of mountains
marking days
by ray and shadow.
Follow his map,
to mythic springs
cold and milky.
Reclaim
stones and
spoonfuls of soil
stolen life-zones ago.
Adorn his
exiled grave in
smuggled minerals:
redemptions
he knew
you’d exhume.


Georgi Bargamian was a 2025 International Armenian Literary Alliance mentorship program mentee. Her poetry has been published or is forthcoming in The Cincinnati Review, Trampoline, Wild Greens, Waffle Fried, The Armenian Weekly and elsewhere. She lives in Ann Arbor, MI.

This poem appeared in  Eunoia Review

ՀՐԱՆԴ Մ․ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ: ԽՈՐԱՆ․․․

 Ամէն արարած իր խորանն ունի․․․ 

Իսկ խորանը այդ 
          ո՛չ մայր տաճար է, 
          ո՛չ հուրի մեհեան, 
          ո՛չ սինիկոկ է, 
          եւ ոչ ալ մզկիթ, 
          կամ աղօթարան․․․ 
Հոն չկայ սկիհ, բագին, խնկաման…

Մարդ արարածը 
          այնտեղ չի՛ ծխեր խունկ բուրումնաւէտ։ 
Չի՛ վառեր կերոն 
          կամ հուր բագինի, 
Ո՛չ ալ կ՛աղօթէ սուրբերուն դաջուած…

Այդ խորանը վեհ մթութեամբ օծուած 
          սրբագոյն վայրն է իր ներքին ձայնին։ 
Միայն մէ՛կ հոգու համար է հիւսուած։ 
Իսկ ստեղծողը գլխագիր «Է»ն է 
          մարդուն մէջ բազմած․․․ 
Դո՛ւն ես՝ թէ՛ տէրը, թէ՛ ստեղծողը խորանին այդ սուրբ։ 
Դո՛ւն ես զայն կեանքի լուռ կանչին կոչած։ 
Դո՛ւն ես կեա՛նք տուած։ 
Լռութեանդ մէջ, 
          փակ կոպերուդ տակ պահուած գաղտնիքդ է, 
          տենչերդ հիւսուած, իղձերդ սրբացած․․․ 
Քո՛ւկդ է միայն․․․ 
Դուն ես օրհներգուն եւ երկրպագուն։ 
Ե՛ւ տէրը խոնարհ, ե՛ւ կենակիցը։

Ամէն մարդ, այո՛, իր խորանն ունի, 
          ի՛ր աշխարհն ունի 
          ․․․ գաղտնի աշխարհէն:

Խորանդ նրբին, հետդ ծնած է, 
          հետդ պիտ՛ մարի 
          առանց թմբուկի կամ զիլ շեփորի, 
          աշխարհէն հեռու, 
          մարդոցմէ հեռու. 
          միայն եսի՛դ հետ 
          լուռ ու մենակեաց․․․

խորանդ, քո՛ւկԴ է։ 
Ո՛չ ոք զայն տեսաւ 
          եւ քեզ հասկցաւ․․․ 
Ո’չ ոք զայն պիտի տեսնէ, 
          եւ քեզ․․․ հասկնայ․․․ 
Ան քու պարզ, խոնարհ լուռ անձութիւնդ* է 
          սուրբ Դունութիւնդ*, 
          այնպէս՝ 
          ինչպէս 
          Դ Ո՛Ւ Ն․․․ 
Ամէն մարդ, այո՛, 
          իր խոնարհ ու մութ 
          ինքնամփոփ եսի 
          սրբութեան սրբոց, 
          սուրբ խորան ունի․․․ 
Այդ խորանը սուրբ 
          ապաստարանն է՝ 
          անձոյթիդ* խոհուն, 
          խոհոյթիդ* վսեմ, 
          մարդոյթիդ* կանչին։ 
Ան՝ անձութեանդ* սրբութիւնն սրբոց 
          վառ տիեզերքն է։ 
Եւ այդ սրբութեան, 
          այդ մութ աշխարհի աստուածութեանը, 
          ԴՈ՜ՒՆ ես 
          Ե՛Ւ ՏԷՐԸ ԽՈՆԱՐՀ, 
          Ե՛Ւ ԵՐԿՐՊԱԳՈՒՆ, 
          Ե՛Ւ ԱՐԱՐԻ՛ՉԸ, 
          Ե՛Ւ՝ ԱՐԱՐԱ՛ԾԸ․․․ 
Ամէն արարած ՝ 
          իր անձէն ձուլուած, 
          ինքնութեան կանչի 
          ԱՆՁՈՅԹԻ* ԽՈՐԱՆ մ՛ունի խորհուրդի՝ 
          սրբագոյն մենաստանը իր իսկ գոյութեան, 
          որուն դռները փակ են, կղպուած բոլորին համար․․․ 
Այդ խորանը սուրբ ամբարտակ է կուռ 
          աշխարհի բոլո՛ր 
          հոսանքներուն դէմ․․․

ՀՐԱՆԴ Մ․ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ

Գրիգորեան տոմար- Օր՝ 17, Ամիս՝ Յուլիս, Ամ՝ 2026, ժամը՝ 9 ԿԱ։ 
Հայկեան տոմար- Օր՝ Երեզկան, Ամիս՝ Հրոտից, Յամի՝ ՏՇԺԸ, Ժամը՝ Առաւօտն։ 

*Աստղանշուած բառերը («Բառ-Խորհուրդ-Իմաստասիրութիւն» Մարգարեան եռաբեւեռ Բառակազմական Համակարգ)-էս են։ «Անձոյթ»ը, «Անձ» բառին խորհուրդն է, «Խոհոյթ»ը՝ «Խոհ»ին, «Մարդոյթ»ը՝ «Մարդ»ին։ «Անձութիւն»ը «Անձ»ին եւ «Դունութիւն»ը՝ «Դուն» բառերուն իմաստասիրութիւներն են։ Այս բառերը բառարաններուն մէջ մի փնտռէք։

Լոյս տեսած է ՏԱՐԲԵՐԱԿ21 կայքէջին մէջ

ԶԱՒԷՆ Գ. ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ: ԲԱՐԵՒ ԲՈԼՈՐԻՆ

Առաւօտ կանուխ երբ որ արթննաս,

Բարեւ ըսէ դուն՝

Անխտիր մարդկանց,

Բարեւ ըսէ դուն

Արեւին, հովին,

Եւ գործի գացող անխոնջ բանուորին:

Առաւօտ կանուխ երբ որ արթննաս,

Բարեւ ըսէ դուն՝

Երգող թռչունին,

Բարեւ անձրեւին

Ծաղիկին, ծառին,

Փողոցը մաքրող աւելածուին:

Բարեւ ըսէ դուն,

գիշերուայ լոյսին

Որ մինչեւ առտու հսկեց ճամբորդին,

Բարեւ ըսէ դուն,

բեռնատար կառքին

Որ հաց կաթ բերաւ զարթնող քաղաքին:

Միայն մի մոռնաք՝

Ոհ բարի մարդիկ

Բարեւ ըսէք դուք՝ բարեւ իրարու,

Լոկ պարզ բառ մըն է սիրոյ բանալին,

Հոգի խնդացնող իրար միշտ կապող՝

Սիրտ սրտի բերող եւ ուրախացնող:

Ախ, մի զլանաք մէկ բարեւ տալու

Բարեւի փոխան՝ ժպիտ՝ խինդ տալու,

Բարեւ, սուրբ բառն է՝

Երբեք մի մոռնաք,

Ամէն առաւօտ երբ որ արթննաք

Բարեւ ըսէք դուք

Ձեր մօր ու զաւկին,

Ծանօթ դէմքերուն ու անծանօթին

Բարեւը ըլլայ կեանքի բանալին:

ԶԱՒԷՆ Գ. ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

Aida Zilelian: Elegy for What I Cannot Write

Click here for the audio recording read by Aida Zilelian

I never wrote a poem about war.
As a child every storm shook
the walls of my home.

I never wrote a poem about war.
In classrooms I read the scene of Juliek
playing his violin in the Giewitz snowfall.

I never wrote a poem about war.
At six, I was given thick-bound books filled with
pages of my decapitated poets.

I never wrote a poem about war.
All my dears are toiling, fervent
as they cry out the death tolls of children.

I never wrote a poem about war.
I haven’t the right. How can I ever know
those sorrows. I dare not try.

I never wrote a poem about war.
Not even today when a cellist played
K[h]atchaturian on a pile of wreckage in Beirut.

I’ll never write a poem about war.
What can I say that hasn’t been said,
when I’m silenced into prayer for the dead
and the dying.



Aida Zilelian lives in New York City. This poem appeared in Decelaration.

Զաւէն Գ. Գրիգորեան: ՈՂԲԵՐԳ ԼԻԲԱՆԱՆԻ ԴԺՈԽԱՅԻՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ

Կ’ողբամ Լիբանան՝ կ’ողբամ դառնագին
Մահդ ահաւոր սուգդ մոլեգին,
Պայծառ Ապրիլեան սեւ օրով խաւար,
Զէնքեր ու թանկեր՝ լաճեր կռուարար,
Քաղաք՝ դաշտ իջան որպէս փրկարար
Ու կեանքդ դարձաւ մութ դժոխք վթար:
Կ’ողբամ Լիբանան հոգիդ բարերար
Թէ քանդեցին քեզ մարդիկ խելագար,
Այրեցին սիրտըդ կտրիճներ յիմար,
Փլեցին տունըդ՝ պարտէզըդ դալար,
Լռեց մզկիթը՝ սրբազան տաճար
Եկեղեցիի աղօթքներն հազար,
Մարդը այլեւս ապրիլ չէր կրնար,
Ուր օրէնք չըկար,
Ուր աղօթք չըկար,
Ուր անձրեւի պէս ռումբեր կը տեղար:
Կ’ողբամ Լիբանան կեանքըդ բովանդակ
Ուր մարդը դարձաւ շատ աժան ապրանք,
Եւ դուն կամակար դիւր ծախուած դիակ,
Օտար ոյժերու վաճառուած մուրհակ:
Կ’ողբամ Լիբանան՝ գիրքերըդ հազար,
Լոյսի աղբիւրներ՝ գիրքեր գիւտարար,

Գիրքերըդ սիրոյ՝ կեանքի, գիտութեան,
Գիրքերըդ փարոս՝ վառ եղբայրութեան,
Որ ամբողջութեամբ աւազակներէ՝
Օր ու ցերեկով կողոպտըուեցան,
Մայթերու վրայ աժան ծախուեցան,
Անարգըուեցան ու պղծըուեցան,
Գիրքեր՝ յոյսի ու հաւատքի,
Գիրքեր՝ անգին ու սրբազան:
Կ’ողբամ Լիբանան երկիրդ մարմանդ,
Ուր մարդը կ’ապրէր ուրախ ու զուարթ,
Ուր ազատ խօսքը՝ պատիւ էր մարդուն՝
Իսկ մամուլը քաջ՝ լոկ ճշմարտութիւն:
Կ’ողբամ Լիբանան՝ հոգիդ մարդկային՝
Ժողովուրդըդ ջերմ՝ հողըդ թանկագին,
Հողըդ բարեբեր մայր Լիբանանի,
Հողէդ որ ծնան հանճարներ բարի՝
Բայց քանդեցին քեզ՝ մարդիկ նողկալի,
Հողըդ հերկուեցաւ ժահրոտ կապարով
Ու շաղախուեցաւ հէգ ժողովուրդի՝
Կարմիր արիւնով:

Կ’ողբամ Լիբանան մայրերդ բոլոր
Որոնք սեւ հագած կ՚ողբան քեզ այսօր,
Կ’ողբան զաւակներն որ կեանք չունեցան
Կեանքի պարտէզէն ծաղիկ քաղուեցան
Մատղաշ հասակի երազ չապրեցան:

1976

Զաւէն Գ. Գրիգորեան, Աթէնք, 2021

Tina Demirdjian: ORANGES FROM THE BOSPHORUS

Click here for the audio recording by Tina Demirdjian 

She fed me oranges and my worries went away
on the road from the Bosphorus
I spit the seeds out the window
of the small white car
speeding down the mountain
at fifteen I planted my memory
there on the dirt road
and found the beginning of where
my skin was born
on the hands of all my grandmothers

waving to me on that dirt road;
shouting their stories in the wind
so I can hear their echo
even in the speeding car,
and carry voices in my pocket
eating oranges
laughing and telling jokes
in another language,
and smiling each time

I see an old woman reminding me
of all my grandmothers
and all their sad eyes staring
at me, watching me leave
the land where they were born;
hoping I take a piece of them
with me to remember when I am old.

1999

Diana Der Hovanessian: Four fawns

Click here for a recording of this poem read by the author, Diana Der-Hovanessian

We were the first humans seen by those
three on the dirt road near Crane's
beach. More innocent than tame
they mistook us, holding hands,
for something four legged
like them, and allowed
us to walk close.

We reached nearer, near
their wilderness. They did not stir
until one bounded off
half leaf, half bird.
The others followed, disappeared
into the trees. And we became
two bipeds instead of one deer.


Diana Der Hovanessian, from Songs of Bread, Songs of Salt

Perla Kantarjian: It’s May in Lebanon and the Figs Are Deciding on Their Sweetness

The loquats have ripened, the sea is showing off.
If you’ve been here you’ll know that something
in the air keeps us more alive than dead, breathing
in a perpetual summer, breathing out dates and names.
But the season cannot cover the killing
that the ceasefire forgot to stop.
I tried to enter summer, I did.
I bought the sandals. I washed the white dress.
My mind goes instead to the 2659 of us killed in the villages,
in the hospitals, in the cars since March,
since the second war, the third, I have lost count,
who would have been dipping janerek in salt too now,
their fingers stained purple from the mulberries,
their summer clothes still folded, waiting to be wrong.

– Perla Kantarjian