Sunday, July 24, 2016

Jacqueline Tchakalian: To Be Beheaded, Armenia, 1915


Jacqueline Derner Tchakalian, a visual artist and a poet, lives in Woodland Hills, CA. Her poems have appeared inEclipseSo to SpeakCalifornia QuarterlyWestward 4and other publications. She was a finalist in the 2010 Tennessee Williams Literary Poetry Contest and the 2007 Conflux Press Artists Book Contest. Previously, she was a co-director of the Valley Contemporary Poets Series and for the Los Angeles Poetry Festival. Her book, The Size of Our Bed, Red Hen Press, was published in 2015.
         For those who deny.

to be the beheader

      is to ignore
                           
      how deeply memories

      embed themselves           

      in tomorrow's 

            blood    


to be beheaded

      is to lose touch 

      source of thought

      water's web

      sight of blood

            running away


to be an observer

      on site    viewing photos

      watching film    willing or not

      is to be grateful you are not

      the victim    your blood

            recording everything


to be remembered

      victims' dried blood 

      must be washed 

      with clean hands 

      in memories' open

            baskets of language

This poem appeared in the July 2016 issue of Frogpondia.

Saturday, July 23, 2016

Shahe Mankerian in Poetry Within Reach




Poetry Within Reach will recognize and honor nine seasoned and emerging published poets, known as the Pasadena Rose Poets, who live and/or work in Pasadena. They are Marcia Arrieta, Teresa Mei Chuc, Hazel Harrison Clayton, Mel Donalson, Kate Gale, Shahé Mankerian, Carla Sameth, Victor Vazquez and myself. This “happening” will also provide an opportunity for the public to listen to their stories and to connect. The event will produce an archive of ideas, images and stories that will extend Pasadena’s cultural legacy into the future and enhance the quality of public space.


Wednesday, July 27 at 12 PM - 1 PM

Pasadena Senior Center
85 E Holly Street
Pasadena, California 91103




Friday, July 22, 2016

Ինչպէս Հայերէնը ՀԱՅԱՏԱՌ գրել/Comment taper en arménien/How to type in Armenian

Ահա ինչպէս կրնաք հայերէն այբուբէնով տառագրել
Voici comment vous pouvez taper en arménien
Here is a step to step guide on how to type in Armenian

Nayiri.com, an online dictionary source, gives excellent information on how to type in Armenian. Here's the link to the how-to page











You may print this keyboard image to help you with Western Armenian typing. Other keyboards are available on the Nayiri site.

Good luck/Bonne chance/Յաջողութիւն՝ 
Լօլա

Thursday, July 21, 2016

ՎԵՀԱՆՈՅՇ ԹԵՔԵԱՆ։ ԿԱՐՍ

Այստեղ ծննդավայր է։ Այստեղ բերդ կայ թաղուած,
Այստեղ արեւը ճզմուած է։
Հարթողը գերաններ չէ բարձրացուցած։
Այստեղ վեց տասնամեակ է՝ որմնադիրնեը չկան։
Սեւաթափ, լքուած քարերը յանկարծ քեզ կը ճանչնան
Անոնք նշաններ ունին
եւ կը սպասեն։

Այս է սէրը.
Մտերիմ գոյն մը ինք իր մէջ կը լոգնայ
Տարեց հայուհիի պէս, որուն մարդը
պանդխտութեան վէրքը կ՚ապրի։
Հին ժամանակներուն պատմուած պատմութիւն է
Որուն հանդէպ հաւատքը դեռ կը պահպանուի.
Հոս նոր սէր մը կը լռէ երբ հնչիւնները մսին։
Ծննդավայր է։

Կը խեղդուի գորշ քարի գոյնը,
Եթէ հեռանայ տեսողութենէդ՝
Լոյսերուդ մէջ
աչքերուդ հետ կը խեղդուի ինչպէ՜ս։

Ալումինիում թուղթէ ճմռթկուած արեւը
Կողերը քակած կը հազայ թոքախտաւոր օրուան մէջ,
Եւ քաղաքը՝ վաթսուն տարի բանտարկուած
ոճրագործի համրութեամբ կը հալի։

Հնդկահաւելու կչկչոցը կ՚երերայ շալվարներու ետեւէն.
Անշարժ նայուածք մը կայ, պահուա՛ծ է քարերուն մէջ,
Անշարժ նայուածք մը կայ, պահուած է քարերո՛ւն մէջ,
Ո՞վ մեռաւ անցեալ ամիս քունին մէջ արտասանելով
Չարենց։
Մենք անձրեւին տակ տեսանք զիրար,
Անանուն, երջանկօրէն փակ մեր աչքերուն տակ
կարմիր կրակով.
Եւ ինչպէս որ խլաթակ գիշերուան մէջ
Ովկիանոսը կ՚ոռնայ ոստրէի բարակ պատերէն՝
մեր կարօտը մօտեցուցինք։
Եւ ինչպէս որ մորֆինի ասեղը կը խրի
Ցաւատանջ մաշկէն՝
Մեր կարօտը ներսուզեցինք։

Երբ թռչուններ քանալներու մէջ կ՚ողբային
Անգոյն երկնակամարին վրայ ծառեր կը խեղդուէին
սուլոցներէն հովի
Ու տակառներու մէջ ձեռագիրներ կը մղկտային
Ան անձնասպա՛ն եղաւ։
Ոչ ոք հարցուց թէ ինչու։
Բանաստեղծ մը տասներեք տարեկան էր
Ուրիշ մը երեսուն
Ուրիշ մը եօթանասուն
Ան սպաննուեցաւ իր վերջին երգը թողած պատերո՛ւն.
Գիտէր՝ պատերը հալիլ գիտէին,
պատերը երբեմն լռե՜լ գիտէին։

Մեծհայր մը սարսափած մարանի աղօտ լոյսին տակ
Հայր Մեր-ը խաչակնքեց

Ո՞վ մեռաւ անցեալ ամիս արտասանելով Չարենց։

Այստեղ ծննդավայր է։  Ճրագները կը վառին,
Կառապաններ եւ հովիւներ կը վերադառնան
Մեռած երգերու դիակները թողած
խոպան արտերուն եւ ջղջիկներուն.
Ալի՛, կ՚ըսեմ, չայ մը բեր,
Պանդոկին մէջ երեք հայ կայ հսկումի
Բազմութիւններ կան հեռուն
ողբերգութիւն կը կարդան։
Ալի՛, կ՚ըսեմ, թակարդ մը բեր, հոս մուկերը կը վխտա՜ն։
Կը փակեմ դուռը, կը գծեմ Եղիշէ Չարենցի դէմքը թաքնապիրկ
Պարոյր Սեւակի լուսաճայթ դէմքին վրայ,
Նոյն տեղը կը գծեմ ուրիշ ուրիշ ուրիշ դէմքեր…
Անիւը ետ կը դառնայ։
Գետի ափին անտաշ տուն մը կը տեսնեմ
Լուսամփոփի պէս աղջիկ մը նուաղուն,
Յարդագողի ուղեւոր մը հրաքանքար
Որ հնամեայ քերթողութեան ճակտին գրեց
Շոգ, ոգելից խոհի տողեր հռնդուն,
Եւ հեռացող արօտներէն արիւնահոտ
Կը մօտենան կախաղանի թեւերը զո՛յգ….
Ալի՛, կ՚ըսեմ, աս ի՞նչ շուն է, ամէն գիշեր
Այսպէս կու լա՞յ։
Ալիին նալինները մթապատ նրբանցքներու
Հեգնանքին մէջ կը հռհռան։

Ի՛նչպէս շարժեմ գաղափարը
Եւ ստուերը ձգեմ փոխաբերականի մէջ։

Ոստրէի թաց պատերը կը լսեն
Ամէն Ուրբաթ երբ մուազզինը իր մինարէն բարձրանայ
«Աստուած մե՜ծ է» կանչելու՝
Շոգեկառք մը կը խորտակուի
Էշերու եւ տէնկերու քամլքուած նայուածքին մէջ։

Պատմութիւնը՝ գաղթի ճամբան մնացած
կապոցի պէս հինցած,
Արեւր ճզմուած է սպաննուած բանաստեղծին պէս,
Այդ թոքախտաւոր կապուտաչեայ սիրուհին
Բանաստեղծին չունեցած շիրիմը
Հասկագոյն թեւերով գրկած
կը հազայ
խլաթակ
Մաղաղկուն թոքերը հանած՝ ծակտիքներէն արիւնը
կը կաթեցնէ վրաս
վրա՛դ
մեր բոլորի՜ն վրայ

Ոչ, ընդամէնը հրաժեշտ մը չէ
Այս հանդիպումը արնոտ՝ ոչ թէ նարօտ ու պատարագ
Վերածնո՛ւնդ կը բուրէ։

Սի՜րտ մը թաղուած է հոս
Հոս անթեղուած է բերդ մը ամրասիւն։

Այստեղ ծննդավա՛յր է։

K A R S

This place is birthplace   Here entombed lies a fortress
here the sun is crushed
beams were raised with no leveler
here over six decades there are no masons
dark abandoned stones suddenly call your name
they bear signs
and they wait
Such is love
an intimate color bathes itself
like an Armenian matron whose mate
lives the wound of exile
it's a tale told since time immemorial
held sacred in a faith still maintained
here a new love grows mute when sonorities are cold
it is birthplace
The color of gray stone drowns
if it moved out of your sight
amongst your hopes
oh how it drowns within your eyes!
The wrinkled sun of aluminum foil
coughs in the consumptive day undoing its sides
and with the stillness of a felon jailed for six decades
the city melts down.
The gobble of turkeys sways behind shalwars
a gaze in stillness   hides in the stones
a motionless gaze   hidden in the stones…
Who died last month reciting Charents in his sleep?
We saw each other in the rain
nameless   with crimson fire under our
blissfully closed eyes
and not unlike the deafening night
when the ocean roars from the thin walls of an oyster
we brought our yearning closer
and just like an addict’s needle puncturing a pain-pierced
membrane we injected our yearning
When birds bewailed in canals
trees were drowning in the whistling wind
of the colorless firmament
and manuscripts moldered in barrels
He killed himself
no one asked why
a poet was thirteen years old
another thirty
another seventy
He was killed leaving his last song
to the walls
he knew the walls knew how to dissolve
at times they knew how to be silent
A terrified grandfather in the twilight of the cellar
crossed himself a Pater Noster
Who died last night reciting Charents in his sleep?
This place is birthplace   the lanterns are lit
coachmen and shepherds return
leaving the corpses of dead songs
to barren fields and bats
I say   Ali   get me a tea
There are three Armenians in the inn
further away there are crowds in vigil
reading tragedies
I say   Ali   get a trap   mice are infesting this place
I shut the door   I draw Charents's discreet countenance
over Sevak's flood-light face
in the same place I draw other other other faces
the wheel turns back
on the river's bank I see a rustic house
a muted maiden like a light-shade
a traveler ablaze on the Milky Way
who wrote spirited lines of shimmering thought
on the forehead of ancient poetry
and from the receding pastures of gore
approach the twin arms of the gallows
Ali   I say   what dog is this?   Does it cry like this
every night?
Ali's clogs clatter in the sarcasm of
gloomy corridors
How do I move concept
and leave its specter in metaphor?
The open walls of oyster harken
every Friday when the muezzin goes up the minaret
to call God is great!
a train derails
in the pinched gaze of donkeys and packs
History worn out like a bundle left on the road to exile
The sun is crushed like the murdered poet
that consumptive blue-eyed mistress
with tawny arms hugging the poet's tomb that's not there
coughs
raucously
Relieving tattered lungs    from pinholes she drips
the blood on me
on you
on all of us
All in all this bloody encounter
is not a farewell it smells of renaissance
not of High Mass or incense
A heart is hidden here   A solid fortress seethes under ashes
This place is birthplace

Vehanoush Tekian
translated by Tatul Sonentz

Wednesday, July 20, 2016

ՅԱԿՈԲ ՆԱԼՊԱՆՏ ՏԼՏԼԵԱՆ։ ՀԱԼԷՊԱԳՐՈՒԹԻՒՆ

-5-
Այս ալ տեսայ
Ապրեցայ
Շնչեցի բջիջ առ բջիջ
Թէ ինչպէ՞ս
Որոտը ռումբերու
Ահազանգն անապահովութեան
Կրծեցին ու յօշոտեցին
Երեւակայութեանս հորիզոններն
Եւ բռնաբարեցին
Ներշնչանքիս հրեշտակները
Զիս վերածելով
Ամուլ եւ steril
Ճեփ-ճերմակ թուղթի առաջ
Մարտնչող
Բայց պարտուող բանաստեղծի մը
Ինչպէս արեան սպիտակ հոսքերուն դէմ
Անզօր անյոյս մաքառող
Leukemia-ով տառապող
Սափրուած գլուխներով մանուկներու
Հալէպ ախ Հալէպ
Գոյութեան երակներուս մէջ
Ե՞րբ պիտի ներարկես
Վերակենդանացման թափանցիկ plasma-ն
Եւ կաս-կարմիր արիւնը
Բոսորագոյն յարութեան

Հալէպ ախ Հալէպ:

ՅԱԿՈԲ ՆԱԼՊԱՆՏ ՏԼՏԼԵԱՆ
ՀԱԼԷՊ


kantsasar.com

Tuesday, July 19, 2016

Դանիէլ Վարուժան։ ԱՆՑՆՈՂ ՏԱՐԻՆ

Պառաւցած է: Ձիւն գիսակներ` ծոծրակին
Խոր ակօսները կը սքողեն, եւ բերանն
Ակռայ չը կայ. միսերը չոր, ցըրտագին,
Կը դողան:

Ան կը փախչի մերկ ծառերուն խորերէն. 
Կըքած, մախաղ մ’ունի ուսին. իր աչքեր` 
Աղօտ լոյսով` ձանձրոյթ, խոնջանք կը փայլեն 
Տարուբեր… 

Միշտ կը փախչի մախաղովն, ուր իղձեր կան, 
Մոխիր յոյսեր, անբախտներու վաղամեռ 
Հառաչանքներն ու ինքնախաբ մարդկութեան 
Երազներ: 

Ժամանակի մ’հեղեղին մէջ, հէ՛գ պառաւ, 
Պատրանքներով իր քամակն ա՛լ ծըռած է: 
Կ’երթայ մեռնիլ հանգըստութեան մեծ անձկաւ: 
Անդա՜րձ է… 

Մըթընշաղին մէջ մարդիկներ, վայրապա՜ր, 
Ապշօրէն, լուռ կ’նային անոր ետեւէն, 
Եւ գոչելով թախանձագին. -Վայրկեան մ’ալ. - 
Կ’աղաչեն: 

Բայց ուղեւորն լերան ետեւ ա՛լ լըռին 
Կը կորսըւի. եւ կը դառնան մարդիկներ 
Նոր եռանդով մը կ’ընդգըրկեն Նոր տարին, 

Անտարբեր… 


(Փուշի Ակօսներ տետր, Վենետիկ 1902-1905)

Monday, July 18, 2016

Պետրոս Դուրեան։ Հայուհին

       Աշնան մէջ էր, երեկոյ մը 
Վերադարձիս յԻւսկիւտար, 
Օդը պարզ էր, հողմը մեղմիկ, 
Ծովուն ջուրերն ալ հանդարտիկ: 

       Շոգենաւին սարաւանդը 
Նըստած անկիւն մ՚առանձնակի՝ 
Ուշադրութեամբ ես նոյն օրուան 
Լըրագիրները կարդայի: 

       Մէկ մ՚ալ յանկարծ սանդուխէն 
Վեր ելնելու ոտնաձայն մը 
Շըփոթեց զիս եւ աչերս 
Դարձուցի դէպ յայն կողմը: 

       Հայուհի մ՚էր վեր ելնողն, 
Բարձրահասակ եւ գեղադէմ. 
Անցաւ մօտէս նէ սիգաճեմ, 
Նստաւ անկիւն մ՚ինձ դէմ առ դէմ: 

       Ո՜հ, կարծես թէ նէ երկնային 
Զըւարթուն մ՚էր վար իջած՝ 
Լոյս սփռելու, սէր բուրելու, 
Խըռովելու սրտերն այրած: 

       Այլ չըգիտեմ թէ ինչո՞ւ 
Կրկին աչերըս յառած՝ 
Իմ թերթիկիս վըրայ միշտ՝ 
Սիրտս էր ամբողջ խըռոված: 

       Մինչեւ մէկ մ՚ալ նաւաստին 
Խռպոտ ձայնով մը գալով մօտ, 
Ըսաւ. «Հասանք յԻւսկիւտար, 
Ալ ի՞նչ նստեր ես դու հոդ»: 

       Վեր վերցուցի աչերըս, 
Ոչ ոք տեսի մէջ նաւին. 
Մինակ էինք երկուքնիս, 

Մէկ մ՚ես, մէկ մ՚ալ … նաւաստին: 

Sunday, July 17, 2016

Նիկողոս Սարաֆեան: Մոլորում

Պատրանքներովդ ահա, կեա՛նք, թշուառութեամբըդ դարձեալ,
Սադրանքներովըդ վայրագ կը հըրես զիս աւելի
Խորը հոգւոյս, ուրկէ խոյս հազիւ փորձեր էի տալ
Եւ սիրել քեզ… Կը ճընշես զիս խաւարովն անցեալի
Ու գալիքով մը, որուն դեռ լոյսն հեռու է մենէ…
Զիս կը սպաննես ամէն օր, կը փրցընես մէկ առ մէկ՝
Բոլոր թելերս սիրոյ։ Ամէն մէկ ժամըս ժամն է
Բաժանումի մը տըխուր։ Ամէն մէկ օրս յուսաբեկ
Անկում մըն է, հեռացում սիրած բոլոր բաներէս,
Որոնց երբեմըն հասնիլ տենդով, խանդով փորձեցի։
Ամէն մէկ պահ ժպտելով ու դիւթելով կը դաւես,
Ինչպէս դաւեց Տալիլան… Ու ձայն մ՚ահա, կեա՛նք, ինծի
Կը փսփըսայ շարունակ՝ ինչ որ ըսաւ Սամսոնին։
Ա՜, ձըգէիր ինծի գէթ՝ մահէն անդին աշխարհներ
Տեսնող հաւատքըս իմ հին ու բարութիւնս երբեմնի…
Կեա՛նք, կը հեգնես դարձեալ զիս… Ամենէն մեծ չարիքն էր
Որ կըրնայիր տալ ինծի. ոչ բաժնուիլ կարենալ
Քեզմէ և ոչ քեզ սիրել… Այլ մընալ լոկ կենդանի
Իբրև մեռել մը. այսպէս, իբրև մարտիկ մը պարտեալ,
Նաւ մը՝ օտար ծովուն վըրայ, որ ոչ մէկ ափ կը տանի։

Նիկողոս Սարաֆեան

«Տեղատուութիւն Եւ Մակընթացութիւն»

Փարիզ, 1939

Marée Basse et Marée Haute, 1939
Ebbe und Flut, 1939

Saturday, July 16, 2016

Նիկողոս Սարաֆեան: ԽԱՂԱՂԱԿԱՆ ՈՎԿԻԱՆՈՍ

Կէս դար յետոյ, երբ գացի հոն՝ ուր ապրած էինք մենք,
Տուն չկար՝ տեղն էր պարապ։ Չէի ճանչնար հողը մեր։
Փողոցն՝ որ մեծ եմ տեսած, փոքր էր։ Աչքերս են խաբեր։
Տեսայ՝ ինէ դուրս չկար յիշածս, անցեալ շէն կեանք, շէնք։
Կը չըքանայ մենէ վերջ այն՝ ինչ որ մենք կը յիշենք։

Մեր հողն էր փակ։ Ես՝ օտար։ Կ’ուզէի՝ մայրս երեւար։
Կ’երեւար։ Ջինջ իրիկուան լոյսն իսկոյն զայն կը ջնջէր։
Միտքս էր ջնջեր իր մէջ՝ հին մըտածումներ եւ տենչեր։
Նըւազեր էր աճելով հաւատքով կամ դառնաբար։
Մահը կէսէ աւելին առած՝ ըրած էր խաւար։

Եւ մինչ պարապն էր առջիս, ես՝ կողոպտեալ, ոտքէս վեր
Կը չափէր մէկն. «Ի՞նչ կ’ուզէ այս դրսեցին…»։ Քալեցի։
Ո՞ւր… Հողն էր լուռ, հոգը չէր։ Քաղաքս օտար էր ինծի։
Մեծցած, փոխուած եւ ճանչցածս սպասածէս վեր, տարբեր։
Կ’անջատուէի անցեալէն եւ ան ինէ կ’անջատուէր։

Մոլոր էի եւ տեսայ՝ զուր է կառչիլ յիշուածին [1]


ՄԻՋԵՐԿՐԱԿԱՆ հատորէն

ՅԳ
« Խաղաղական Ովկիանոս ». - Հատուած է (իբր կարգաթիւ 2 թւանշանը կրող), լոյս տեսած « Դրազարկ » տարեգիրքին մէջ, 1968ին: Ծանօթագրութիւն մը, էջատակին, կը ճշդէ « Գլուխ մը ` « Մեկնում » գործէն »:





Friday, July 15, 2016

Նիկողոս Սարաֆեան:ԱՐԵՒ-ԱՆՁՐԵՒ

Անձրեւ-հովէն ուռած ուռկան։
Ծառերն ահա կը սարսըռան։
Փարիզ, Փարիզ. ծով անյատակ։
Կը կծկըտիմ բանտի նըման
Դուռի մը մութ կամարին տակ։

Բարի արեւ Օգոստոսի,
Ե՞րբ պիտի գաս ազատել զիս։
Ցեխոտ արցունք մը կը հոսի
Ոսկորի գոյն պաղ պատերէն,
Որ դարերու մահ կը բուրեն։

Ձուկերու պէս հալածական՝
Քարեր, ջուրեր կը դողդըղան
Բակին մէջ՝ ուր կին մուրացկան
Մը սիրային երգեր կ’երգէ,
Բռնած նիհար տըղուն ձեռքէն։

Բայց կը հեգնէ ձայն մը տարբեր
Ամէն երազ ու ամէն սէր,
Ե՛ւ քեզ, անձրեւ, որ շատըրուան
Փրփըրացայտ եղար, եւ մերթ՝
Քընար՝ սրտիս պատանեկան։

Սրճարաններ, լոյսեր շարժուն,
Այրող նըւագն անիւներուն,
Հաշիշի ծուխ, մշշոտ աշուն…
Կարօտներ հին կը խուժեն, մինչ
Կը զգամ դիւթանքն իրենց քանդիչ։

Ու կը դողամ ես ցրտակէզ։
Պահն է դարու մ’աքսոր կարծես։
Թախծոտ յուշեր զիս կը դաւեն։
Բարի՛ արեւ, ե՞րբ կը փրկես
Զիս՝ սողացող այս անձրեւէն։


Thursday, July 14, 2016

Michael Minassian: The Fortune Teller

On the streets of Seoul,
fortune tellers sit cross legged
next to birdcages
on the blank sidewalk:
the bottom of the cage strewn with tiny scrolls, 
and on a perch a single 
white finch with clipped feathers. 

I lean down to ask how much
and nod at the price,
handing her the bills folded like the pages of a book

The fortune teller speaks a single Korean word,
and the bird hops down, 
taking a scroll in its beak
which is quickly removed and unrolled.

“You will have long life,” she says
“and make your living with words.
Your parents very happy with your choices,
but a neighbor is jealous.”

But when I urge her to go on,
she gets angry, barking
at the bird, causing it to hop
from leg to leg on the perch, 
then hang from the side 
of the cage and look over its shoulder.

“Take the bird and leave,” she says,
opening the cage and thrusting the startled finch
into my hands. “Take money, too,” then changes
her mind and snatches the bills back.

I am left standing with the finch
and cannot walk with it in my hand
or find room in my pockets,
so let it sit on my tongue,
opening my mouth to let it breathe
and selling fortunes to anyone who will listen.



Originally published in Diverse Voices Quarterly, 2014

Wednesday, July 13, 2016

Submissions to the Armenian Poetry Project

Dear readers and authors:

APP is testing a new submissions portal using Greensubmissions.com

In the near future, all submissions of poetry, translations as well as the annual poetry competition, will be using this portal. 

The Armenian Poetry Project editors will continue to consider new and previously published poems from all individuals of Armenian descent for publication in APP's site. Suggestions for classical and contemporary poems, typed in UNICODE and accompanied by a scanned page, may also be submitted.

Submissions are not a guarantee of acceptance.

Thank you for your support as we upgrade our submissions method.


Lola Koundakjian
Curator and Producer of the Armenian Poetry Project

Michael E. Stone: In a Bower

Poets once wrote
about bowers.

I don't believe
we ever sat in one
except in Armenia
at the foot of Mt. Aragatz.

That bower needed a coat of paint,
but there vines twined overhead
in the midst of
a half dried up orchard
at the tail end of summer
of our visit

We ate there.
The food was fresh,
and we drank Armenian beer.

A time of ending
that included
a starched cloth,
a gleaming white canvas for
a feast of colours —

eggplant purple
salad green and red
white cheese and
watermelon's sweet heart,

That summer ended
in that bower.

Summer 2015


Tuesday, July 12, 2016

Յովհաննէս Շիրազ: Երբ ես էլ…

Երբ ես էլ մի ջինջ պատանի դարձայ,
Մայրըս ինձ ասաց. «Արհեստի՛ գընա,
Արհե՛ստ սորվիր, մի՛ լինի նազուկ,
Արհեստն է մարդուն ոսկի բիլազուկ»։

Ա՜խ, ի՛նչ իմանար մայրըս այն օրին,
Եւ ի՛նչ գիտենար իմ միտքը մանուկ,
Որ դեռ օրօցքում իմ սրտի թեւին
Բախտը կապել էր ոսկի բիլազուկ։




Monday, July 11, 2016

Յովհաննէս Շիրազ։ Մենք խաղաղ էինք

Մենք խաղաղ էինք մեր լեռների պէս,
Դուք հողմերի պէս խուժեցիք վայրագ.

Մենք ձեր դէմ ելանք մեր լեռների պէս,
Դուք հողմերի պէս ոռնացիք վայրագ.

Բայց մենք յավերժ ենք մեր լեռների պէս,

Դուք հողմերի պէս կը կորչէք վայրագ։

Sunday, July 10, 2016

Սարմէն։ Ընկուզենին

Պապս մի օր պարտիզում տնկեց մի նոր ընկուզենի.
-- Ինձնից, --  ասաց, -- էս ծառը ձեզ թող յիշատակ-նուէր լինի…

Նորից գարնան զառ հաւքերն են եկել թառել մեր ծառերին,
Ծիծաղում են աղբիւրները, կանաչել է ընկուզենին։

Պապս վաղու՜ց հող է դարձել, պապ եմ դարձել ինքս հիմի,
Եւ թոռներիս հով է անում մի հինաւո՛ւրց ընկուզենի։


Saturday, July 09, 2016

Սարմէն։ Կտակը

Մահանում Էր բազմավաստակ բանաստեղծը ծերունին, 

Մահճի շուրջը բազմել էին երկրի մարդիկն անուանի,
Լռությունը այնքան խորն էր տիրակալում դահլիճում,
Որ լսւում էր, թէ նորատունկ վարդը ի՛նչպէս է շնչում:
Երկիրն արագ ըսպասում էր բանաստեղծի կտակին,
Բայց նա աչքերը անխօս փակեց ու համրացաւ մեծ հոգին…
Երբ տուն դարձան գերեզմանից, մարդիկ նրա բարձի տակ,
Գտան մի թուղթ՝ վըրան այսպէս ձեռագրուած մի կտակ,

«Երգ սիրեցէք կեանքից, գինուց, ամէն բանից աւելի.
Երգն է միակ բալասանը անդընդախոր ցաւերի.
Երգ հիւսեցէք, առանց երգի՝ վիշտն աշխարհը կ’աւերի»։

Thursday, July 07, 2016

Միսաք Մեծարենց։ ՀԻՒՂԸ

Դաշտի ճամբու մը վըրան,
Կամ ստորոտը լերան,
Ուղեւորին ժամանման
Ըսպասող հիւղն ըլլայի:
Ու գգուանքիս կանչէի
Ես ճամբորդներն անժաման,
Ու ճամբուն վրայ մենաւոր,
Ու ճամբուն վրայ ոսկեման,
Եկուորներուն դիմաւոր՝
Ծխանիս ծուխն ամպէի:

Ու գրգանքիս կանչէի
Ուղեւորներ պարտասուն,
Ու բարեւի մը փոխան՝
Հազար բարիք ես տայի:
Հազար բարիք ես տայի,
Գոլը կրակին ճարճատուն,
Կութքը բերրի դաշտերուն,
Բոլոր միրգերն աշունի
Ու մեղր, ու կաթ, ու գինի…

Ու լըսէի ես ցայգուն,
Քովը կրակին ճարճատուն,
Երգն իրիկուան եկուորին.
Ու ջամբէի ես ցայգուն
Երազներով պատարուն
Նինջ՝ իրիկուան եկուորին:
Ու լըսէի ես այգուն,
Սրտապատար ու տրոփուն
Գովքն իրիկուան եկուորին.

Ու ձըմեռներն ալ համբուն,
Հըրաւիրակ զըւարթուն,
Կանգնէի քովը ճամբուն
Ու ձիւնապատ հէք մարդուն
Ես հայրօրէն, լայնաբաց
Երկու թեւըս պարզէի.
Մի՜շտ քաղցրագին, նիւթացած
Հըրաւէ՜րն ես ըլլայի:

Ա՜հ, ըլլայի՜, ըլլայի՜,
Դաշտի ճամբու մը վըրան,
Կամ ըստորոտը լերան,
Ուղեւորին ժամանման
Ըսպասող հի՛ւղն ըլլայի:



Wednesday, July 06, 2016

Եղիշե Չարենց։Մեր լեզուն

Մեր լեզուն ճկուն է ու բարբարոս,
Առնական է, կոպիտ, բայց միևնոյն պահին
Պայծառ է նա, որպես մշտաբորբոք փարոս,
Վառուած է հըրով անշէջ դարերում հին:

Եւ վարպետներ, խոնարհ ու հանճարեղ,
Յղկել են այն դարեր, որպէս մարմար,
Եւ փայլել է նա մերթ, ինչպէս բիւրեղ,
Մերթ կոպտացել, ինչպէս լեռնային քար:

Բայց միշտ պահել է նա իր կենդանի ոգին,-
Եւ եթե մենք այսօր կոտրատում ենք այն մերթ-
Այդ նըրանից է, որ ուզում ենք մեր
Նոր խոհերի վըրայ ժանգ չըչոքի:

Այդ նըրանից է, որ մեր այսօրուայ ոգուն
Այլևս չի կարող լինել պատեան
Ո՛չ Տէրեանի բարբառը նըւագուն,
Ո՛չ Նարեկի մրմունջը մագաղաթեայ:

Եւ ո՛չ անգամ Լոռու պայծառ երգիչ
Թումանեանի բարբառը գեղջկական,-
Բայց նա կը գայ - լեզուն այս երկաթեայ բերքի
Եւ խոհերի այս խո՜ր ու երկրակամ...

Tuesday, July 05, 2016

Վահան Տէրեան։ Թողէք…

Իմ գերեզմանին դուք չըմօտենաք,
Հարկաւոր չէ ինձ ո՛չ ծաղիկ, ո՛չ սուգ.
Յանկարծ կը զարթնի ջերմ լալու փափաք,
Սիրտըս չի գտնի ոչ մի արտասուք։

Իմ գերեզմանը թող լինի հեռւում,
Ուր մահացել են շըշուկ, երգ ու ձայն.
Թող շուրջըս փռուի անանց լըռութիւն,
Թող ինձ չըյիշեն, թող ինձ մոռանան։

Իմ գերեզմանին դուք չըմօտենաք,
Թողէք, որ հանգչի իմ սիրտը յոգնած,
Թողէք, որ լինեմ հեռաւոր, մենակ,
Չըզգամ, որ կայ սէր, ե՛ւ ցընորք, ե՛ւ լա՛ց...

1904

Monday, July 04, 2016

Վահան Տէրեան։ Հրաժեշտի Խօսքերից


Ո՛չ տրտունջ, ո՛չ մրմունջ սըգաւոր,
Հեռացի՛ր, մոռացի՛ր ինձ յավէտ.
Իմ ուղին միշտ մըթին, մենաւոր,
Կը գընամ իմ դժկամ ցավի հետ։

Իմ ճամբան անվախճան մի գիշեր,
Ինձ շոյող ո՛չ մի շող չի ժպտայ.
Հեռացի՛ր, մոռացի՛ր, մի՛ յիշեր,
Ինձ այդպէս, քըրոջ պէս մի՛ գըթա...

Յուսաբեկ, մութ ու մէգ թող լինի,
Իմ վերև թող արև չըխնդայ.
Լոկ երկունք, լոկ արցունք թող լինի,
Ինձ այդպես, քրոջ պէս մի՛ գըթա...

1905


Sunday, July 03, 2016

Mornings with my Father - Exposures


Mornings with my Father - Diana Markossian's hauntingly beautiful tribute to her father. From the NY Times. For more on Diana's work, visit http://www.dianamarkosian.com/pages/mornings

Saturday, July 02, 2016

Վահան Թէքէեան։ Եկեղեցին Հայկական

Եկեղեցին Հայկական, ծննդավայրն է հոգւոյս,
Ինչպես քարայր մ’ընդարձակ, պարզ ու խորհուրդ, մութ ու լոյս…
Իր գաւիթով հիւրընկալ, իր լայն բեմով, ու հեռուն,
Կանգնած իր լուռ խորանով, որ կարծես նաւ մ’է ծըփուն…

Եկեղեցին Հայկական ես աչքըս գոց կը տեսնեմ,
Ու կը շնչեմ, կը լսեմ՝ իր Յիսուսով մանկադէմ,
Իր սեղանէն մըխացող, գուլայ – գուլայ խունկերով,
Եւ իր պատերը ցնցող աղօթքներով ալեխռով…

Եկեղեցին Հայկական բարձր բերդն է հաւատքին
Իմ պապերուս, որ հողէն զայն քար առ քար հանեցին
Եւ երկինքէն իջուցին զայն ցօղ առ ցօղ , ամպ առ ամպ
Ու թաղուեցան անոր մէջ հանդարտութեամբ, հեզութեամբ…

Եկեղեցին Հայկական մեծ վարագոյր մ’է բանուած,
Որուն ետեւ, սըկիհին մէջ, կ’իջնէ ինքը Աստուած,
Որուն առջեւ գլխահակ կու գայ իմ ազգըս ամբողջ
Հաղորդըւիլ Անցեալին հաց ու գինւով կենսառողջ…

Եկեղեցին Հայկական ծովուն դիմաց ալեկոծ
Նաւահանգիստ մ’է խաղաղ. ցուրտ գիշերին՝ հո՛ւր եւ բոց.
Ու տօթակէզ ցերեկին անտա՛ռ մըն է ըստուերոտ,
Ուր շուշաններ կը ծաղկին Շարականի գետին մօտ…

Եկեղեցին Հայկական մէն մի քարին տակ գետնի
Դէպի երկինք բարձրացող գաղտնի ճամբայ մը ունի…
Եկեղեցին Հայկական Հայ Հոգիին եւ Մարմնոյն
Զըրահանդերձ է փայլուն, մինչ իր խաչերն են դաշոյն


Եւ զանգակներն են բոմբիւն, եւ երգն է միշտ յաղթութիւն…։

Tuesday, June 28, 2016

Winner of the 6th “Arthur Halvajian Memorial” Armenian Poetry Competition - Adult category

The winner is Mrs. Rosemarie Maljian Akian, of Belleville, NJ who writes under the pen name ԱՄՊԷԱՐ. Honorable mention to Michael Minassian of San Antonio, TX and Aram Luke Nahabedian of Porter Ranch, CA.



ՀԱՆԳՉԵՑԷ՜Ք  ԴՈՒՔ  ԱՆԴՈՐՐ
ԵՐԱԽԱՆԵՐ ԱՆԹՈՒՐԱՅԻ   

                                                                                      ԱՄՊԷԱՐ

Անթուրա, բլուրներ զմրուխտեայ, իսկ Ասորերէն՝ աղբիւր սարերու,
Պէյրութէն քսանմէկ քիլոմեթր հիւսիս, «փոքր Փարիզ» Լիբանանի,
Կը փրփրին բարձունքէն վէտվէտուն ալիքները Միջերկրականի,
Արեւելքէն բազկատարած՝կանաչախիտ անտառները մայրիի։

Փարոս ու ջահ է ուսման Սէն Ժոզէֆ Գոլէճը Լիբանանի                                           
Հազար ութ հարիւր եօթանասուն չորսէն հասցուցած բազում շրջանաւարտներ,
Իսկ տասընհինգին հազարերկու հարիւր հայ երախաներ
Մահացան ճչալով… թաքուն, վախուորած որբերու դամբարան։

Ուսուցիչները դպրոցի Սուրբ Ղազար միաբանութենէն
Աքսորուեցան, վտարուեցան իրենց բնակավայրէն,
Անհետացաւ Տիրամօր արձանը Պէլֆրայէն
Թուականն էր՝հազարինն հարիւր տասընհինգ։

Մզկիթի աշտարակ կայնած էր այդ քարաշէն դպրոցի
Շքեղ ու պղինձէ զանգակատան փոխարէն։
Բուժարանի վերածուած մատուռին մէջ կը հանգչին
Թիֆիւսէ վարակուած երեքհարիւր զոհերը Մեծ Եղեռնին։

Թլփատեցին երեխաները, կոչեցին մահմետական անուններով,
Հայկական առաջին տառերը պահելով՝ թրքակա՛նը տուին անոնց.
Յարութիւն Նաճարեան՝ Համիտ Նազիհ, Պօղոս Մերտանեան՝
Պեքիր Մուհամէտ, Սարգիս Սաֆարեան՝ Սաֆուատ Սիւլէյման։

Աչքին առջեւ դահիճ Ճեմալ Փաշայի ու թիկնապահին իր գերման
Իրիկնադէմին երբ մուազզինը կ՚երգէր աշտարակին բարձունքէն,
Շարուած էին մահմետական աղօթքի մասնակցելու
Զանգուածները հայ որբերու կիսամերկ ու անճանաչելի։

Ամէն արեւամուտի՝ ներկայութեամբ նոյն Ճեմալ Փաշայի
Թրքական դրօշը վար իջած պահուն կ՚արտասանուէր բարձրաձայն
«Ճեմալ փաշան շատ ապրի». ու կը հասնէր հայերէն խօսելու համար պատիժը
ֆալախայով հարուածել որբերուն, երկաթեայ ցուպով անզգայ։

Հազար ինն հարիւր տասնըվեցին երբ Գառնիկ Բանեան* կը հասնի Անթուրա
«Հայերէն անուանդ տեղ՝ ա՛ռ անձնաթիւդ, հինգ հարիւր յիսուն մէկ».
Վեց տարեկան որբո՜ւկ Գառնիկ, ճակատագրի բռունցքի տակ
Թեւաբեկ թռչունի նման  վիրաւոր, ոսոխին կողմէ հարուածուած։

Օ՜, ճեմալ Փաշա, դուն՝ բիրտ երկրաչափը տասնըհինգի ջարդին,
Բիժ Հալիտէ Էտիպ Ատըվար, ներկայացուցիչ թուրք իգական սեռի,
Մահաբոյր դպրոց վարեցիր՝ սփռելով ահուդող ու սոսկում
Երախաներուն մէջ Անթուրայի։ Մայր չէի՞ր դուն, դուն զաւակներ չունէի՞ր։

Անոնք, գիտէ՞ք, գիշերները ծածուկ անտառ կ՚երթային խնձոր գողնալու,
Ոսկորներու վրայ սայթաքելով զանոնք սենեակ կը բերէին,
Անօթի ու անսուաղ՝ կը խառնէին ոսկորները՝ ապուրին
Անգիտակցաբար  մահացած ընկերներու ոսկորները կը կրծէին։ 

Ամէն օր հարիւրաւոր հայ մանուկներ կը ստիպէիք մարզանքի
Անբարտաւան ճեմալ փաշա եւ Հալիտէ Ատըվար անխիղճ,
Ի՜նչ դիւրութեամբ ընդունած էք այս պաշտօնը, հիմա ինչո՞ւ կը ժպտիք,
Չէ՞ք տեսներ անոնց տամուկ աչուկներուն՝ կարօտը մօր գուրգուրանքի։

Տակաւին լուսանկարները կը պահուին այդ հողերուն վրայ,
Տասնըութ թուի Սթեֆըն Թրոպրիճի* յօդուածը, ինք Կարմիր խաչի պաշտօնեայ,
Նոյնը կ՚ըսէ Հայր Լոփինզ*, հիմնուած Միսաք Քէլէշեանի* վկայութեան վրայ
Թէ «հայերէն, քիւրտերէն, որեւէ հետք ու յիշատակ պէտք է անյապաղ անհետանայ»։

Սթըֆըն Թրոպրիճ կ՚արձագանգէ թէ երբ Լեւոն բերուեցաւ Մալկարայէն
Վտարուած իր տունէն՝ երկու քոյրերով որբ
Հոն թուրքերն ու քիւրտերը հայ աղջիկներ կ՚առեւանգէին
Իսկ սոված մանչերը չարչարանքով կը ստիպէին մտնել որբանոց։

Հալիտէ եւ ճեմալ Փաշա, իբրեւ Օսմանեան կայսրութեան ներկայացուցիչ
Երբ նկարուեցաք որբանոցին աստիճաններուն վրայ՝
Պահ մը մտածեցի՞ք թէ աշխարհ ի՛նչ պիտի ըսէ ձեր մասին
Երբ տեսնէ ձեր նկարները թանգարանին մէջ ցուցադրուած։

Միայն վեցհարիւր վաթսունհինգ երախայ վերապրեցաւ
Հայ՝ չորս հարիւր յիսունվեց, քիւրտ՝ հարիւր ութսունչորս եւ քսանինը Սուրիացի։
Ցասման վրէժով՝սպաննուեցա՜ւ Թալէաթ Պերլինի փողոցի մը մէջ
Իսկ Թիֆլիսի մէջ ահաբեկուեցաւ Ճէմալ, նոյն քսաներկու թուին։

Անցան տարիներ։ Օր մը երբ վարդապետներ* փորեցին հիմերը վանքին
Մեռած երախաներու աճիւնները տեսան, անզուսպ յուզումով պատրաստեցին
Գերեզմանատուն մը գողտրիկ։ Մահացած որբերը քարացած աչքերով
 Խնկաբոյր տուն ունեցան։ Վերջապէս ննջեցին անդորր։

Օգնեցի՜ր, Միսաք Քէլէշեան*, մասնագէտ հայոց պատմութեան,
Որ մագլցիմ* հինգ ոտք պատը՝ տեսնելու այն տխրաղի վայրը
Լռած ողբերով յորդուն, մայրիներով պատսպարուած,
Ո՛չ քանդակ, ո՛չ տապանաքար, միայն վկայութիւն մը թաքնուած։

Միայն աննշան, փոքրիկ, քառակուսի, դամբարան մը աժան
Շաղախով շինուած, ուր ինքնաբոյս շուշաններով օրհնուած
Կը հանգչին անթիւ գանկերն ու ոսկորները մեր ազգին
Երեք հարիւր հայ որբերուն, փոքրի՜կ զոհերը Մեծ Եղեռնին։

Ո՜վ նահատակ որբ մանուկներ Անթուրայի,
Զմմառի վանքի Տիրամօր թեւերուն մէջ
Աստուծոյ հայրական հովանիին տակ
Ննջեցէ՜ք դուք անդորր…
Հոգեհանգի՛ստ է այս.
Տէ՜ր, տուր բոլոր որբուկներուն
Եւ մօտակայ ու հեռաւոր եւ այցելող վերապրողած՝
Խաղաղութիւն…



Գառնիկ Բանեան* ...1916ինորբ Գառնիկ Բանեան երբ կը հասնի Անթուրա, Հայերէն անուան տեղ, իբրեւ անձնաթիւ`
հինգ հարիւր յիսունմէկ կ՝ստանայ...1989ին, չ՝մեռնելէն առաջ ան կը պատմէ ինչպէս Մահմետականին ստիպեցին,
հայերէն խօսողը բրտօրէն ծեծեցին, անօթի, ծարաւ հիւանդներուն արիւնամաղձ ու ոխակալ վարուեցաքն,
Վատառողջ ու սովահար մանուկները մատուռին ետեւը թաղեցին, հողը փորող ու ոսկորները ցրուող գիշատիչ գայլերուն թողուցին։

Սթեֆըն Թրոպրիճ*... Ամերիկացի Կարմիր Խաչի Պաշտօնեայ, հասաւ Անթուրայ Անգլիական և Ֆրանսական ազատագրումէն յետոյ, և խօսեցաւ վերապրող երախաներուն:

Հայր Լոփինզ*... 1947... ըստ տեսուչ Հայր Էմիլ Ճոբիին, թէ 1915ին, ուսուցիչներն դպրոցին, Սուրբ Ղազարեան միաբանութեան հայրերը, աքսորուելով վտարուեցան իրենց հին հողերէն, եւ Տիրամօր արձանը Պէլֆրայէն հեռացուցին: 

Միսաք Քէլէշեան*...    Ծնած Լիբանանհայ-Ամերիկացի, մեքենագէտ, պատմաբան:
Սթեֆըն Թրոպրիճ կ՝ըսէ Միսաքին... ՝Օգնեցիր,Որ մագլցիմ հինգ ոտք պատը, եւ ես կարենամ տեսնել այդ տըխուր վայրը...՝
                  
վարդապետներ*...1993ին Սուրբ Ղազարեան միաբանութեան հայրերը վերադարձան Անթուրայ: