Մահից ես վախ չունեմ,
Իմ անունը վկայ,
Մեռնելու պէս հին գործ
Ու հին արհեստ չկայ…
Բայց մեր մահից յետոյ՝
Դժուար մահն է գալիս -
Մեր երգերի ահեղ
Դատաւորը կը գայ…
Kourken Mahari (1903 - 1969)
«Գեղարդ»
Ա. տարի
1975
Հալէպ Սուրիա
Սարից իջաւ, գաղտնագողի, այս գիշեր
Գարնան հովը՝ սիրուց արբած ու խելառ,
Փռեց ճամբին թովչանք ու գեղ, փռեց սէր,
Ու ծառերին գգուեց, փարուեց խանդավառ։
Սարսռացին խնձորենին, նշենին,
Հեշտանքի ջերմ արբեցումով դողացին,
Տարփանք ու սէր շաղուած՝ լուսնի շողերին՝
Երազների ողկոյզ դարձած՝ մնացին։
Հալուեց գիշերն բուրմունքների ծփանքում,
Դարձաւ փրփուր, դարձաւ բիւրեղ, դարձաւ լոյս,
Կեանքի բողբոջն նորից ծաղկեց իմ հոգում,
Ողջոյն, ողջոյն գարնան պայծառ արշալոյս։
Արամ Գառոնէ (Արամ Տէր Պաղտասարեան)
Առաջին անգամ լոյս տեսած է «Գեղարդ» ի մէջ, Ա. տարի
1975, Հալէպ Սուրիա
Լոյսն արեւի չի մօտեցում…
Մի ուրիշ լոյս՝ պաղ ու գունատ
Դեգերում է պատերն ի վեր։
Ես ընկել եմ գորշ քարերի գիրկը մռայլ
Ու սեւ մարդկանց բռունցների միջով շտապ
Վազվզում եմ աղմուկների անբոյր ծովում։
Հիմա այստեղ -
Բալլերի հին պողոտայում
Վաթսուն հազար գինեմոլներ
Մայթերից մայթ
Թափառում եմ շուքերի պէս
Մի դառը կում, բերանաչաթ վիսկու համար։
Մինչ՝ հինգերորդ պողոտայի պատի կրծքից
Խաւաքարտէ, ճարպակալած մի ճենթլման
Պարզում է ինձ ձրի վիսկի…
Մէկ ուրիշը
Քսաներորդ պատուհանից ձեռքը հանած
Շոկոլատի հատիկներ թափում գլխիս։
Մարդիկ բոլոր վազում են միշտ,
Որպէսզի շուտ իրար հասնեն.
Բայց կարծես նրանք անվերջ հեռանում են
Իրար սրտից
Եւ իրարու չեն գտանում։
Այս շէնքերը բարձր ու գոռոզ
Ու անգամ ես՝ օտարական,
Բարձրանում ենք, բարձրանում ենք,
Կործանումի անմխիթար լարուածութեամբ։
Նիւ Եորք 22.4.1976
Մեր էլ տանը հարսանիք կայ
Վարդի բուրմունք, վառ ծիծաղ կայ.
Ազատ օրի, կերախումի
Երջանկութեան հուր ծիծաղ կայ։
Poet. n. 1. A rare bird, distinguished by its ability to sing after death. 2. A term often used humorously to designate a person who rejoices and starves.
William Michaelian
Սուրբ է ամէն քարն անոր,
Ժամու խաչ-քար՝ համբուրէ՛,
«Հայր Մեր»ի պէս ամէն օր
Մրմնջէ՛ զայն, խունկ բուրէ։
Ամէն քարին տակ անոր
Հայ քրտինքն է շաղախած,
Օծուէ անով ամէն օր
Միւռոնի պէս սրբացած…։
ԳՈՒՐԳԷՆ ԹՐԵՆՑ (Գուրգէն Թուր-Սարգիսեան, 1888-1972)
The Armenian Poetry Project has received over 94,000 hits and 19,700 audio downloads since its debut in May 2006. Readership has spread to over 100 countries where the lonely and the curious reach out to poetry.
Heartfelt thanks:
To Peter Balakian, James Baloian, Sarkis Vahaken, Arpine Konyalian Grenier, Diana Der-Hovanessian, Panos Jeranian and William Michaelian (HG!) who sent their books and notes.
To Aram Saroyan, Michael Casey, Lorne Shirinian, Lory Bedikian of "Poetry Matters", Nancy Kricorian, Esther Heboyan, Keith Garebian, Nora Nadjarian, Alan Whitehorn, Nancy Agabian of "GARTAL", Jim Erkiletian, and other contemporary authors for their permission to post their poems.
To Nvair Kadian Beylerian for the use of her grandfather, Anoush Krikorian's library.
To Zachary Jean Chartkoff for his contribution of books to the ever expanding APP library.
To Artsvi Bakhchinyan and Vartan Matiossian for their scholarship and translations.
To the budding poets who sent me emails and who participated in the 1st, 2nd and 3rd anniversary "Poetry Blasts".
To the volunteer readers who contributed their voices to 19th - 21st century authors.
To the staff at the New York Public Library (Humanities Research), the Zohrab Center (Armenian Diocese, New York), the Armenian Prelacy (New York), the AGBU's Bibliothèque Nubar (Paris), and, the Librairie Samuélian (Paris).
Lola Koundakjian
Curator and Producer of The Armenian Poetry Project
ArmenianPoetryProject[at]gmail.com
This project provides audio and text RSS feeds of poems written by Armenians, as well as contemporary authors on Armenian subject matters.
The webpage and audio downloads are FREE and available 24/7. Recent episodes are also available on iTunes.
The authors are from late 19th century to the present (see the index of authors and countries in the right column).
Some are very famous, others are unknown, still others are budding writers. Their language of expression may be Armenian, English or French, with translations provided whenever possible.
This project is curated and produced by Lola Koundakjian in New York. To contact APP, send an email to: ArmenianPoetryProject[at]gmail[dot]com
հայերէն՝ To view the Armenian characters, setup your browser to view UNICODE (UTF-8) as the character's encoding. 
This is a feedburner validator
We are proud to rank at # 21 on the on the Hyetopia.com site.
Գարուն է գալիս, ամպերն են ցրւում,
Սառոյցը հալւում, օրերն են ծաղկում,
Սակայն ես ունեմ վիշտ ու հառաչանք,
Իմ նախնիների յուշերով արթուն։
Ծխում է խունկը՝ անբոց կրակւում,
Վճիտ արցունքով, աչքերս են լցւում,
Յուզմունք ծովացած, ցաւ ու ափսոսանք,
Այսօր իմ սրտում, խինդն է ցամաքում։
Իմ նախնիների տառապած հոգում,
Փլուած վանքերի անհուն ողբի տակ,
Ապրում է լոյսը, յոյսը հեռաւոր,
Անվախճանութեան անքուն թեւերով։
Դեռ ունեմ երկար ճամբայ անցնելու,
Անարդարութեան արահետներով,
Ճշտմարիտ երթով ու հաւատքով,
Իմ սուրբ պապերի արեան կանչերով։
Գարունը կը գայ, արեւ ծաղկունքով,
Իմ երազների գերող նազանքով,
Ինչպէս երկնքում սաւառնող արծիւ,
Կը ճախրեմ մեր հին լեռների միջով։
Աւիկ Դեիրմենջեան
Բոստոն
Բանտիս դռներն էին եօթը
մուտքերով
մտերիմ ու անքարտէս
եօթ դարպասներ
եօթը կողպէք պատմութեան
եօթ հմայիլ աքսորի
պատուհան չկար որ երկինք մը
սահմանէր
մուտքերէն դուրս անապատ մը
կը լայննար
եւ անոր մէջ ցեղս ինքզինք
կը փնտռէր
ո՞վ փակեր էր դռները
ու յետոյ
լծուեր զանոնք μանալու
առեղծուածի պորտին վրայ
ապրելու
չմեռնելու
ծանրութեան տակ բառերու եւ
շղթաներու
ոսկեզօծ ու թիթեղեայ
Բանտիս դռներն էին եօթը
մուտքերո՞վ թէ ելքերով
թափանցիկ են անունները
ժանգոտած ծխնիներով
որո՞ւ արիւնն էր որ լուաց ժանգերը
եւ իւղեց ծխնիները
ելումուտը դարձաւ կարծես կարելի
Դռները վաւերական
պատմութեան կամ առասպելի
կնիքով
անկիւնի սեւամորթը
- միակն այստեղ -
տեսարժան վայրերու կարգին
դասուած
յաւիտեանս խարսխուած
խարկուող պիստակներու
ծխնելոյզին առջեւ
պատմուածը կը կնքէ
իր կնճիռներուն թիւով
ծանծաղ՝ հոսքը մարդերուն
սակայն հզօր՝ հոսքը սեռին
որ կը պահէ ամբողջ ցեղ մը
խաբկանքներու սօսնձուած
գոհացումով գիջութեան
բանտախուցերուն մէջ միայն
ազատութիւնն իմաստ կ՚առնէ
եւ μոլորը կը միանան միայն մէկը
գոնէ մէկը
փրկելու
բանտիս դռներն էին եօթը ելքերով
26-year-old Neda Soltan was killed during a protest in Iran earlier this month. The video capturing the last few minutes of her life was watched by millions worldwide.
On a summer day
in this ancient land
where a pagan sun
once reigned supreme
in a merciless encounter
between hope and fear
in the eternal sphere
of creation—
on the streets of a city
torn between what was
and what is to be—
between Adam
and Eve—on the eve
of a new dawn you ventured
forth with childlike candor
holding the hand
of destiny…
You wondered for whom
the shots were meant
as your chest exploded
and you fell…
your wide open young eyes
turned to the skies
to the fading light
of a silent sun
seeking an answer
to the divine thirst
for a sacrifice—
a burnt offering
on the blood soaked altar
of freedom of the soul…
Your unuttered call
yet to be heard
is suddenly silenced
by a pierced heart
bleeding on the dust
of a long road paved with pain
leading to the final abode
of the human spirit
in its quest for peace
in an Eden without bars…
You are home at last
nestled in a million hearts
that witnessed in your demise
and your frozen gaze
the surging triumph of light
over darkness.
(2009)
This poem has appeared in the Armenian Weekly in print and online in June 2009.
Մեռնում է արփին
Մահճում երկնքի,
Բայց ճերմակ ամպին
Մաղում է ոսկի։
Ոսկի է մաղում
Դաշտին, անտառին,
Շողեր է շաղում
Սարին ու քարին։
Ասում է կարծես.
-- Մեռնելիս անգամ,
Աշխարհին թող ես
Վերջին ցոլքըս տամ։
Ինչպէս իմ հոգին՝ անյոյս ու խաւար,
Անհունութեան մէջ՝ մռայլ, անսահման,
Գուղձն այս հողեղէն -- երկիրը թշուառ,
Եւ աննպատակ, անդուլ, անկայան,
Ի՞նչ է թափառում, ո՞ւր է թռչում նա,
Որպէս կոյր թռչուն անդունդի վրայ…
Դո՛ւ, արեան անօթ, սարսաթի հովի՛տ,
Ուր կեանքն է կեանքի անունդ հանապազ,
Ատում եմ ես քո խորհուրդը դժմիտ։
Եւ գիտեմ՝ մի օր պիտի չքանաս,
Ինչպէս մի երազ՝ չծնուած բնաւ,
Բեկուի՛ր իսկ այսօր, ո՜վ ոճրաբեռ նաւ։
Ո՜վ ունայն գաղտնիք, ստեղծո՛ղ անգութ.
Որ շինում ես միշտ՝ քանդելու նորից
Ծիր-կաթինները, անհունները մութ, -
Դու չե՛ս գերազանց իմ խեղճ հիւլէից։
Ես՝ սիրտ զգացող, ես՝ խորհող ոգի,
Դու մինչդեռ՝ յորձանք անմիտ տարերքի։
Եւ հիմա ղանր վրէժովդ հսկայ
Իջել ես, կքել ուսերիս վրայ…
…Եւ երբ գնում եմ ես օտարութիւն,
Քնքշօրէն գրկած տանում եմ ինձ հետ,
Ձե՛զ, իմ հայրենի ա՜րտ ու արահե՜տ,
Եւ քե՜զ, կիրճերում հառաչող իմ գե՜տ։
Եւ երբ գնում եմ ես օտարութիւն,
Տանում եմ ինձ հետ՝ իմ թախծոտ սրտում,
Քե՜զ, մով մարգերում կորած մանկութի՜ւն,
Ձե՜զ, լեռնե՜ր քնած երկնի կապոյտում։
Եւ երբ գնում եմ ես օտարութիւն,
Մայրիկիս մի բուռ արցունքն եմ տանում,
Օտար ցրտի դէմ՝՝ մեր արեւն անհուն,
Երկրիս անունը՝ անմար մի անուն։
Հարուստ չեմ ընկերներ
չըլլայ որ զիս հարուստ կարծէք
այսօրուան այս խնջոյքն առատ
հարուստի մը ցուցադրութիւնը չէ
իր մանկլաւիկներուն
անկեղծութեան մը արտայայտութիւնն է
իր սրտակիցներուն։
Չկրցայ հարուստ ըլլալ
ասիկա հպարտօրէն կ՚աղաղակեմ
չկրցայ գողնալ յափշտակել սօթթել
չկրցայ ափարթման տնկել
ապրեցայ նկուղներու մէջ։
Սա վարունգը որ այս սեղանը - կը զարդարէ
խոյանքներ ունի իմ ուժերէս
սեղանս կարմրցնող սա բողկին վրայ
կաթիլներ կան արիւնէս
սա ապուխտին սա սօսիսին
սա ճերմակին սա քաշէրին
սա սանտուիչին ձիթապտուղին - պիստակին
սա չեմ գիտեր ինչին մէջ
նոյնիսկ սա պարզ ջուրին մէջ
քրտինքէս կաթիլներ կան
ջերմաջերմ կաթիլներ։
Արդար է այս սեղանը ընկերներ
ողջ եղէք զուարթ եղէք շէն եղէք
ուրախութեամբ թող լեցուին - թոքերը մեր
լիահագագ թող պայթին - քահքահները մեր
ոեւէ մէկուն □ախ□ը չկայ
մեր աչքերուն ժպտող
սա խնձորին վրայ
ոեւէ մէկուն ցաւը չկայ
սա սեխին սա ձմերուկին մէջ
համը՝ սա տանձին սա խաղողին
հարիւրին հարիւր անխարդախ է
մեր շրթներուն վրայ։
Օ՜ն ընկերներ
անուշ ըլլայ
հրամմեցէք։
Կուգայ օրը
եւ հունձքերն հողմածածան
կը հասուննան կը պայթին
եւ կը լեցուին մառանները ամէն տան։
Ժպտէ ուրախ
եւ ժպիտդ թող ծաղկի
թող հրճուանքը աղաղակէ հոգւոյդ մէջ
լուսապայծառ գալիքի։
Օ՜ մի տխրիր
տխուր բախտդ օր մը օրանց կը փոխուի։
Արցունքներդ աչքերուդ ակօսին մէջ
կը վերածուին մարգարիտէ կայլակի
ցամքած աղբիւր չի մնար ալ ո՛չ մէկ տեղ
օճախները կը ծխան երդիքներէն։
Կուգայ օրը
եւ հունձքերն հողմածածան
կը հասուննան կը պայթին
եւ կը լեցուին մառանները ամէն տան։
Ես իմ բոլոր-բոլոր ապրումները շիտակել եմ
և քո առաջ պարզ եմ ինչպես որ կամ:
Ես իմ անցած ուղու
գալիք խաչմերուկները ծռել,
դեպի քեզ եմ թեքել,
Որ դու ինձ հետ իմը լինես,
ոչ թե լինես մոտս ու քեզ չզգամ:
Ես այսպիսինն եմ.
մի քիչ բոբիկ
ու զգում եմ հողի խնավությունն անգամ,
Գուցե շատ դեպքերում ճանապարհը հարթ է,
Կոշտուկներն են անցած ճանապարհիս
ինձ ցավ տալիս,
Բայց ես քո առաջ կրծքաբաց եմ,
ուր ոչ մի գլուխ չեմ թողել ննջի...
Ես քո առաջ կանգնած
ու ճակատով էլ եմ ժպտում քեզ
Ու պատրաստ եմ փոշի սարքել,
քամուն տալ վաստակներս էլ,
Միայն դու քեզ ազատ
ու ինձնով դու քեզ զգաս...
Ես այսպեսինն եմ. բոլորանվեր քո լինելուն,
Եվ ուզում եմ ձեռքիս նման դու էլ իմը լինես այնպես,
Որ երբ ուզեմ աչքերս տրորել,
հապաղումը չզգամ...
03.06.2009
Գառնիկ Արունց Սարգսյան
Ես ծնվածս օրվանից Գառնիկ Սարգսյանն եմ:
Վկան` տողերս ու Դուք:
Ես բանարար եմ կամ բանարարող,
Բայց բանարարությամբ դեռ չեմ կարողանում հացս վաստակել:
Գրելը չեմ սկսել ոչ վաղ, ոչ էլ հասուն տարիքից.
Ես պարզապես շարունակող եմ,
Որովհետև սկիզբն ունի վերջ, իսկ ինձնից հետո
Ինձ էլ են շարունակելու...
Ծնվել եմ 1981 թվին Երևանում:
Բարի լոյս բոլոր ժողովուրդներին
Եւ բարի գիշեր,
Բարի լոյս նրանց բիւր որդիներին
Եւ բարի գիշեր։
Բարի լոյս նրանց խաղաղ սրտերին
Եւ բարի գիշեր,
Բարի լոյս նրանց բարի մտքերին
Եւ բարի գիշեր։
Բարի լոյս նրանց ցանած արտերին
Եւ բարի գիշեր,
Բարի լոյս նրանց հնձած արտերին
Եւ բարի գիշեր։
Բարի լոյս նրանց երկրին
Եւ բարի գիշեր,
Բարի լոյս նրանց երկնին
Եւ բարի գիշեր։
Այսքան կուսակցություն ունեցող երկիրը,
պարզ է, մի օր հասնելու էր քավարան,
ուր սողացող բույսերը խրատ են կարդալու,
կանաչ ձեռքեր են հողից բարձրանալու,
որ ջնջեն ամոթը կեղծիքի,
սրբեն թռիչքը նախանձի, փոշու, ատելության,
և շոշափուկներն ամեն անցողիկի,
որով մենք հավերժն ենք կառուցում։
Իմ ջանքը չի վնասում ոչ մեկին,
Մերկ ներկայությունն է արևի
(հոգնած պատերի վրա քաղաքի)
ապացուցում այս ամենը,
իմ զգույշ բարեկամ։
Ես կո'չ եմ անում
միանանք Տագնապի կուսակցությանը.
նրա արյան մեջ
հոսում է օքսիդացած աղը զայրացած մոլիբդենի,
պղնձի, և մաքուր թռիչքը եթերացող աղավնու։
Իսկ «Հջշ»֊ն («հարուստ ջիպածինների շարժում»)
միավորվել է կապիտալ ունեցող
«Ազնիվ ֆինանսական հզոր մաֆիա» կուսակցության հետ,
որի զավակները հարգելի պատճառներով միշտ
բացակայում են Հայաստանից,
Առանձնատներ են առնում Ֆլորիդայում կամ Լոս Անջելեսում.
նրանք լուսաբացին «օֆշոր» երազներ են տեսնում
Հայաստանի մասին և շտապում բանկ՝
«Ուեստերն Յունիոն», նաղդ փողը հաշվելու...
«Քարակոփ գլուխների միությունը» միավորվել է
«Անօգնական մարդկանց
միայն ֆրանսիական օծանելիք» միության հետ։
Ցուցակը վերջանում է հանկարծ կրակոցով, ու
ընկնող ծանր մարմինը, պարզվում է,
կուսակցություն չունի,
և իսկույն հանձնվեց կյանքը դարանակալող հողի
մաքրամաքուր կուսակցության ընդերքին,
ավելի ճշգրիտ «Աևահող կուսակցության»
(ճշմարիտ, ճշմարիտ եմ ասում Ձեզ) խոր փոսին։
Գիշեր. ահա աստղերն են
Երկնակամարում։
Գիշեր. ահա աստղերն են
Վառւում ու մարում։
Երկինքը ջինջ է, կապոյտ։
Փռուած գորգի պէս,
Հովը տալիս է համբոյր,
Ում որ հանդիպէ։
Ես նայում եմ երկնքին,
Երկրակամարին.
- Ո՞ւր ես, տատի՜կ ին անգին,
Իմ հե՜զ, իմ բարի՜…
Երբ ծնուեցի մեր գիւղում,
Մեր հին խրճիթում,
Տատս ալիւր էր մաղում,
Ու մեղմ աղօթում։
Երբ ծնուեցի, նա ասաց
Ձայնով դողդոջուն…
Երկինքն ամպոտ էր ու թաց,
Եւ շունն էր հաչում…
- Ոչ մի աստըղ չի շողում,
Երկինքը մութ է,
Աստղ չունես, ջան բալէս,
Աստուած անգութ է…
Այսպէս եկայ ես աշխարհ
Մեր հին տնակում
Ու մեծացայ ինչպէս ծառ
Երկնքի տակ լուրթ…
Հօրըս հետ հանդ գնացի
Մերկ ու ոտաբաց,
Երկնքի տակ քնեցի
Աստղերով հարբած։
Ինչպէս քամուց քշուած ամպ
Տարիներն անցան,
Ու ես հասայ խնդութեամբ
Օրերին պայծառ…
to A.W.
My friend, my brother, my alter ego
It is like reading a novel, you say
As you go visiting your Land
My Land
The Land of your forebears
And of mine,
And page by page
Chapter by intriguing chapter
You discover the people of your Land
And start feeling as one of them,
You get caught up into the drama
And see yourself playing a part therein,
let be minor, as you think
A part nevertheless,
In one chapter maybe
Or even one page could be,
As day by day and year by year
Part of them you become
Part of your Land,
Where the ashes of a friend of ours
One of us, tomorrow
Will be spread to the winds
Over the fields and in the valleys deep, to our sorrow
But that, my friend
My brother, my alter ego
That is only half,
Half only of what you would have felt
Had you made yourself versed to visit the Word
And then be caught up in its maelstroms,
The Word, the Words
And the sentences written by those Words
In the Signs of your Land
In prose and poetry,
And penetrated the mystic paths of your past
Discovered the Spirit
Which only the Words can unveil
Those words of your forebears
And of mine,
And layer by layer
Go deep, deep into the treasures of our unfathomed wealth
Our manuscipts and our books
Which only those people whom you deem your kin
Could have begotten,
And against all odds
Have defended with soul and body
On their road to Disaster
And saved and secured,
To bring them on their backs to you and me
The Land and the Word
Are one, my friend,
My brother, my alter ego
Vrej-Armen
2009-06-09
Each year I go to Armenia and stay for a month.
It is like reading a novel.
I read one chapter after another.
At first, the number and newness of the characters are overwhelming.
The setting seems unfamiliar
and the story not yet developed.
But as I turn the pages,
and read one chapter after another,
year after year,
I learn more about each of the local characters.
Fascinating new persons are introduced into the story
and the plot becomes increasingly intriguing.
I eagerly want to know more about these people
and their lives.
I am pulled into their profoundly moving accounts.
It gets harder and harder to put the book down.
And so,
I begin reading more intensely and more swiftly.
In fact, instead of being just a reader,
I feel like I am transformed into a minor character in the story.
I am caught up into the drama.
I have just read another chapter,
and want to race onto the next,
to see how the story ends.
Քու ծոցդ է ճերմակ տաճար,
քո ծըծերդ է կանթեղ ի վառ.
Երթամ ես ժամկոչ ըլլամ,
գամ լինեմ տաճարիդ լուսարար:
- Գնա՛, ծօ տըղայ տըխմար,
չի վայելես տաճարիս լուսարար:
Երթաս դու խաղով լինաս,
ու թողուս տաճարս ի խավար:
Ես աչք ու դու լոյս, հոգի,
առանց լոյս աչքն խավարի.
Ես ձուկ ու դու ջուր, հոգի,
առանց ջուր` ձուկն մեռանի.
Երբ զձուկն ի ջըրեն հանեն
ւ’ի այլ ջուր ձըգեն նայ ապրի,
Երբ զիս ի քենէ զատեն`
Քան զմեռնելն այլ ճար չի լինի:
Կարօտե՜լ եմ անչափ քեզ,
Իմ բուրաւէ՜տ նշենի,
Եւ թըւում է՝ ձիւնի պէս
Քո թերթիկները հիմի
Հազար նազով իջնում են
Մետաքսաթել մազերիս,
Թարթիչներիս նկարէն
Ու նրբակերտ ուսերիս...
Եւ ես՝ մանուկ ոստոստուն,
Ջինջ ջրերին խաղընկեր,
Դարձած համակ խնդութեան՝
Ծաղկուն դաշտե՜րն եմ ընկել...
Կանչում է տատն իմ բարի,
Ձեռքով անում կարօտով.
- Դէ՜, ձագո՛ւկ իմ, տուն արի,
Դու իմ սրտի լուս-հատոր...
Մինչ երկնքով կապտաւուն,
Երամ-երամ, հեզանող,
Աղաւնիներն են անցնում՝
Ե՛ւ ծիածան, ե՝ւ երազ...
Նրանք թափում են գլխիս՝
Բարակ, բարակ փետուրներ,
Իսկ իմ մանուկ անթախիծ՝
Երազում եմ գարուններ...
Հայաստան աշխարհ դու մեր կարօտն ես, նոր կեանքով անմար,
Քո ճամփան հնում արնոտ ու քարոտ էր, դու ծաղկիր հիմա:
Ուր լինենք, յաւէտ մեր լոյս փարոսը, տունն է հայրենի,
Մաշտոցի հզօր լեզուն վառ յոյսն է ամէն մի հայի:
Փառքդ թռչում է, երգդ կանչում է, հողդ դարձրել ես ծով գանձ,
Սիրտդ կայտառ է, միտքդ պայծառ է, ազգ իմ փառապանծ:
Բարձրացնենք սիրով մեր սուրբ գաւաթը յանուն հայութեան,
Թող անմար պահի նա իր հաւատը հուր ու յավիտեան:
Ուր լինենք, յաւէտ մեր լոյս փարոսը, տունն է հայրենի,
Մաշտոցի հզօր լեզուն վառ յոյսն է ամէն մի հայի:
Փառքդ թռչում է, երգդ կանչում է, հողդ դարձրել ես ծով գանձ,
Սիրտդ կայտառ է, միտքդ պայծառ է, ազգ իմ փառապանծ:
Ծովն էր աղմկում անսանձ, խօլաբար,
Կայծակն իր թրով ամպերն է կիսում,
Իսկ ես ծովափին լուռ ու գլխաբաց
Կանգնել, փոթորի՜կ, քո ձայնն եմ լսում։
Ես սիրահար եմ մանկութ օրերից
Հողմի, փոթորկի ու խենթ տարերքի.
Երբ մայրս մի օր աշխարհ բերեց ինձ, -
Փոթորիկ պայթեց մեր խուլ տանիքին։
Կայծակը խփեց մեր բարտի ծառին,
Լեզուներ ելան երկնային բոցի,
Արիւն էր, հրդեհ այդ խաւար տարին, -
Ես դրանից էլ «Հուրեան» ծնուեցի։
Tatul Hourian (1912-1942)
Ապրում ես, շնչում ես, դու դեռ կաս – բայց ամե՛ն վայրկյան դու ա՜յլ ես.
Անցյալ է դառնում քո ներկան – ու ամե՛ն վայրկյան դու ա՛յլ ես.
Բայց ներկան քո – հու՛նտ է գալիքի` մեռնելով – նա սնում է գալիքը,
Եւ այսպես - տևում ես դու երկար,- ու ամե՛ն վայրկյան դու ա՜յլ ես:
Yeghishe Charents
Rubayat I
You live, you breathe, you persist, but in continuous change you exist!
Your present dies in your past, and of continuous change you consist!
But your present is the route of your future, dying – it feeds in to your future,
And like this - you last, you persist, and in continuous change you exist!
Kiss each other
in the shade
after you’ve
eaten
a juicy
ripe peach.
No shade,
imagine the tree.
No peach,
imagine the taste.
No one, no one
with a heart
out
of reach.
William Michaelian, Summer 2009
Ինչքա՜ն գարուններ ձմեռներ դարձան
Աշխարհը կոկոն, ջահել է նորից.
Ինչպիսի՜ մարդիկ եկան ու անցան,
Աշխարհը կոկոն, ջահել է նորից.
Անթիւ օրոցքներ գերեզման դարձան
Աշխարհը մանուկ, ջահել է նորից։
The other day
A laptop won me
In a raffle
Until then
My lap had favored
Softer bottoms
And carrot-tops
Now I spend
Most of my time
In virtual life
In a cosmos called
The internet
With a machine
In my lap
As the drama
In the limbo of a
Growing hard drive
Unravels
In endless acts
With rare
Intermissions
For food sleep
And the touch
Of flesh
Smell of flowers
Or the sweet
Sorrow of
Love.
(2009)
This poem has appeared in the Armenian Weekly, May, 2009.
Հիմա բոլորն են ստեղծում Ազնիվ կուսակցություն,
վատագույն դեպքում Բարի Մինիստրություն։
«Ազգային դաշինք» կուսակցությունը խռնվել է
«Անցյալի դաշնության» հետ,
«Կատաղի կույսերի» «Շամիրամ» միությունը
միացել է «Կաթնամթերքի կայսրության»
և «Ներքին գործերի անբասիրության» միությունների հետ,
«Կույրերի միությունը»՝ «Տեսնողների հավկուրության»։
«Նոր ուղի» կուսակցությունը գլորվել ընկել է
«Հին ճառերի ջրաշխարհ»կուսակցության գիրկը
և ջրի տակ, հանկարծ կապվել
«Անցած-գնացած պարտիական շերեփուկների»
կուսակցության հետ և անգամ ջրասուզված,
քաղաքական պղպջակներ է
բաց թողնում, հուսալով գրավել ուշադրություն...
ԲՇԳ-ի խումբը միացել է «Անօթևանների կայտառ միության» հետ,
«Գերհզոր տենորների միությունը»՝
«Ձայնալար չունեցողների թշվառության» հետ,
«Գաղտնի թշվառների» հարուստ և հարգված միությունը՝
«Կեղծամի ակտիվ քաղաքականության» խմբին,
որ քաղաքացիներին ձրի բաժանում է շինծու գանգուրներ,
և դարն անցած ինդուլգենցիայի (սեփականաշնորհման)
հաստ կտրոններ, որով կարող ենք մուտք գործել
մեղսագործին սպասող քահանա֊քննիչի խոստովանախուց։
«Քաղաքացիական անհնազանդության» խումբը ձուլվել է
Լոս Անջելես ստրկության մեկնող էմիգրանտների վհատ խմբին։
My first glance takes in
an army, tens of thousands ready
armed. As a mirror reflects
indistinctly and with a feeble
light, so it cracks and
soon fades. From its surface a clear
image of the beholder.
In these paintings: harbors, promontories,
shores, rivers, fountains,
fanes, groves, mountains, flocks, and of
course shepherds. Sometimes mythological
episodes, figures of the gods, the
battles at Troy, wanderings of Ulysses.
Scorned in these days of bad taste.
Now we have frescos of mon-
strosities, candelabra supporting
shrines, stalks with human heads.
Malachite green, Armenian
blue, red earths in
abundance, vermilion like a drug.
From Transcendental Studies: A Trilogy by Keith Waldrop. Copyright © 2009 by Keith Waldrop. Used by permission of University of California Press. All rights reserved.
Գիտակցութեան հունտով մեծցած,
Այնքան մարդեր կան երջանիկ.
Բայց կան այնքա՜ն բիւր թշուառներ
Իրենց խելքից ապերջանիկ.
Օ՜, հունտի պէս՝ մենք ամէնքս ենք
Հողի բաժին երբ… ծնւում ենք։
Ես չասացի՝ սիրում եմ քեզ.
Պէ՞տք էր ասել, երբ կար այնտեղ
Աչքերիս մէջ ցոլքը սիրոյն…
Բառեր չեկան այս իմ լեզուիս…
Կը զրկուէին վեհ հմայքից.
Այլ կարօտի այրումը հուր,
Փայլատակեց մէջ աչքերիս,
Ես աչքերո՜վ ուզեցի ասել քեզ,
Որ սիրում եմ, սիրում եմ քեզ։
Պետրոս Քաջբերունի
1910-2004
Dear Readers:
The Armenian Poetry Project will take a brief break during the Memorial day Week-end to enjoy the Sun.
The Armenian Poetry Project mourns the passing of noted Armenian Bulgarian author Sevda Sevan who died on May 17.
A prominent member in the contemporary literature of the Armenian Diaspora, Sevda Sevan (Fransuhi Kevork Bahchedzhian) was born in 1945. A graduate of the philological faculty of the University of Sophia, she held a PhD in history. The author of “Rodosto, Rodosto”, “Somewhere on Balkans”, she became Armenian Ambassador to Bulgaria from 1999 and 2005.
ՍԵՎԴԱ ՍԵՎԱՆ
(1945–2009)
Բուլղարագիր հայ գրող
ՀՈՒՇ
Ի՞նչ կար հայկական այդ սրճարանում.–
Սուրճի ուժեղ բույր.
Մի քանի սեղան.
Մի երկու նարդի,
Եվ՝ ծերունիներ,
Որ թազբե՜հ էին քաշում ծուլորեն
Ու համբերատա՜ր։
Ես վազո՜ւմ էի այնտեղ, որ պապիս
Ինձ հետ տո՛ւն բերեմ.
Նստում ծնկներին ուրի՜շ պապերի,
Նրանց թազբեհի թելերից քաշում,
Եվ վախով... մի քի՜չ,
մի կում սո՜ւրճ խմում.
Պապիկս ասում էր.–
«Եթե սո՛ւրճ խմես՝ տղա՜ կդառնաս…»։
Հիմա սրճարանն այդ վաղո՜ւց չկա,
Չկան և ծերե՛րն՝ այնտեղ սուրճ խմող,
Եվ չկա նաև աղջի՛կն այն փոքրիկ.–
Քանզի հայոց հին սրճարաններում
Հայ կանայք երբեք… սուրճ չէի՜ն խմում…
Թարգմանիչ՝ Գևորգ Էմին
Քաղաքական «Պորտապար պարողների» միությունը
«Անպորտալար կուսակցության» հետ է կցվել,
կոչում է ժողովրդին վայելեք կյանքը հիմնովին։
«Լիաբերան դեմոկրատները» «Անլիբերալ կոմունիստների»
կուսակցության ստնտու ձեռքն է համբուրում մութ միջանցքում
ինչ-որ սիմպոզիում, ուր ներկաներին սվինի ուղեկցությամբ են ներս բերում...
«Արժանապատիվ ապագա» կուսակցությունը միացել է
«Գաղտնի մեծապատիվ հարուստ մուրացկանների» միության հետ,
սա էլ իր հերթին խաղեր է խաղում
«Անարժանապատիվ անցյալ» կուսակցության խեղճերի հետ նրանց
համակենտրոնացման ճամբարում,
ուր արևի շողը մգլոտած է հանց քաղաքական առաջարկ...
Դառը ժամանակներ,
գաղտնի ու անտես փշալարի դեմ-դիմաց։
Հիմա ավելի շատ քաղաքական կուսակցություն կա,
քան բրդաթել։
«Հորինած երկիրը» գաղտնի հանդիպում է
«Անօրեն բարգավաճող մաֆիաների երկիր»
կուսակցության հետ,
նրանց համատեղ բանկետը ցույց տվեց
մերձեցման առողջ նշաններ,
և նոր բանկային կուսակցություն
«Խաբենք հիվանդ ժողովրդի ավանդատուներին» նշանաբանով։
Բանկետի վերջում սեղանի տապակած հավերը տուն տարան։
«Հայոց համազգային շարժումը» միավորվել է
«Միության և սովի» կուսակցության հետ,
միասին սովորեցնում են քաղաքացիներին,
կարդալ-հասկանալ ասես սուրբ տեքստ՝
քաղցը համատարած
(դա արժանիք է՝ ըստ նրանց)։
Իսկ այս կուսակցությունը կույր ձագի պես
չի տեսնում իր ապագան,
ուղեկցող շուն է պահում քաղաքական իր ճամբարում,
կերակրում նրան աղքատին հատկացված նպաստից,
նույն աղքատին խոստանալով առատ ապագա։
Այս մեկը նայում է միայն ներքև:
Աշնան թաղապետական ժողովը
քշում է թուղթ դարձած տերևը նոր համագումար,
Անցած տարվա ընկած մարմինը
ելնում է գերեզմանից, ուղղվում,
դառնում նորելուկ ուրվական,
խոսում է իր մաղձը հողից էլ դառը,
պահանջում նրան սպասող
«Սևահողի խավար» կուսակցությունից
ամեն ինչում լինել իրատես
և արմատներին ձեռք չտալ...
Հիմա կուսակցություն է ստեղծում ամեն ոք,
Ով ծնվելուց հետո կարճ ուղի է անցել
(մտոք, մարմնով, հոգով)
Ով ունի դաչա, ԲՄՎ, տնամերձ,
Բանկային կասկածելի հաշիվ,
Մի քանի լքված երեխա, փոքր-մեծ քրեական զանցանք,
Նաև պուտանկաներ, որոնց առջև, անկողնում,
մերկ մարմնի մոտիկությունից անկեղծանալով,
կիսում են իրենց քաղաքական տխեղծ ըղձանքը,
որի հիմքում նվաճենք քաղաքական իշխանությունը,
և հետո «թարմացնենք «մերսեդեսների» սեփական պարկը»:
Սրանք անգետ են կուսակցությունից,
չգիտեն ուր է տանում ծրագիրը մգլոտած,
գուցե ե՞տ, կառափնարան,
ուր միշտ դահիճ կա վառ ծպտյալ,
և ժողովուրդ հացի-մտրակի կրքից կքված,
բայց թամաշայի համար կազմ-պատրաստ։
Click hear for the audio clip of an untitled poem read by Lola Koundakjian.
Ի՜նչ լաւ է զգալ, որ մէկը կայ՝
Քեզ հետ խնդացող, քեզ հետ յուզուող,
Որ լռութիւնդ խորունկ զգայ,
Որի հետ խօսես ուրի՜շ լեզուով…
Լեզու, որ գրւում աչքի հրո՜վ,
Խօսում է սրտի զարկո՛վ անհուն,
Որ գիտեն հաւքե՛րն իսկ համբուրուող,
Բայց որ մի լեզուի չի՜ թարգմանւում…
2002
1
Հարգելի քաղաքացի, արու երկրի զավակ,
Ստեղծենք Տագնապի կուսակցություն,
որ հետո երկիրը չդառնա քաղաքական քարվանսարա։
Բայց դա հետո...
երբ սողոսկի օրը
ասես ներկած օձ
դեպի պայթյունը զայրույթի,
որ կքշի ամեն վարկած,
դեպի զիբիլի ամանը ճաքած,
հերվա ձյան պես սև, որդո'տած...
Երեկոն ինչ անուշ է,
Խաղաղ ու անհուշ է,
Տարաժամ է դեղինը
լուսնի:
Զեփյուռե մետաքսը
Շրշում է իր վալսը,
Շոյում է վարսերը
երկնի:
Վերհուշը վհատ է,
Անթեւ ու գունատ է,
Անստվեր տեսիլք է
հնի:
Արթնացում է հուշում
Մոռացված մի թռչուն,
Լուսականչ երեկո է
հիմի:
Գայանե Ղազարյան «Արեվից առաջ» Լոս Անջելես. Gayane Ghazaryan, Before the Sun, Los Angeles, 2004.
I empty the old ones and fi nd among deposits of fine dust,
Layers of me at twenty, at twenty-five…
A copy of 100 Years of Solitude in French,
A collection of science-fi ction entrenched around copies of Voltaire.
Then notes in old travel books.
Some souvenirs bought or found.
Cookbooks with recipes of curry, hamam meshwi,
Grandmother’s lentil soup and Mum’s mujjadarah,
As I meander through them, I smile at my Present,
knowing that it and the Future have a solid Past.
12/23/07
This poem was published in the Armenian Weekly's December 2008 magazine. Download the archives here.
Silence for just more than a second.
Then a sound from there.
But more from the left there.
Oh, yes
these are cars.
Then more sound from both sides.
I once sat here all night.
Enjoying
really respecting the quiet.
Count—
wait count.
1, 2.
The spaces between cars.
1.
They are there.
1, 2, 3!
Click hear for the audio clip A Breath of Spring read by Lola Koundakjian.
Կանգնենք գարնան հրաշքի դէմ՝ ակնդէտ,
Ու մենք լռենք, երբ որ խօսում է Աստուած,
Միայն արեամբ հաղորդակցուենք միմեանց հետ,
Մեր ձեռքերը՝ ճիւղեր, իրար պատուաստուած…
Միայն դիտենք՝ ի՜նչ հորիզոն է հիւսւում
Երկրի, երկնի միացումից սիրահեծ,
Եւ ծիածան-մանուկն ինչպէ՛ս է ծնւում,
Երբ մարո՜ւմ են արեւ, անձրեւ իրար մէջ…
2001
Զարմանում ես, թէ այդ ինչո՞ւ,
Ինչո՞վ, ինչպէ՞ս հայ ես զգում,
Ոչ թէ մոնղոլ եւ կամ գնչու՝
Ինքդ քո մէջ ես խարխափում…
Մեծացել ես, հասակ առել,
Ուժեղացել, դարձել արի,
Շատ ես յոգնել ու պայքարել,
Կաթն ես փորձել այլ տեղերի…
Ու յաջողվել է անկասկած,
Յագեցընել ծարաւը քո,
Զգացել ես բայց շատ չանցած,
Թէ նա այն չէ այս երեկոյ…
Հիմա մոլոր շուրջդ նայում,
Ու շուարած հարց ես տալիս,
Կաթը կաթ է, բայց թէ ինչու՞
Սրա համը կեղծ է գալիս…
Չմոռնա՛ս, հայի՛ զաւակ,
Թէ դու հայ մօր կաթն ես ծծել,
Գիշեր ու զօր նա շարունակ
Քեզ համար է կեանք հիւծել։
Մի կաթ, որ մեզ տուեց Շիրազ,
Ու Կոմիտաս, Շիրակացի,
Սիամանթօ, Մաշտոց, Հայկազ,
Թլկատինցի, Նարեկացի…
Ձեռից չեմ տայ ու չեմ թողնի,
Որ դու պղծես կաթն աննման,
Կամ խմացնես օտար հողի.
Կաթիդ մեռնեմ, Մայր Հայաստան։
Սեպուհ Պաղտոյեան, Հրայրք Շաբաթաթերթ, Վիէննա.
At parts when the rhythm can match
the paced sipping of nothing or very little.
It can be—
is learned in theatres.
With soda with soda
Sipping soda to the movie.
Գառնիկ Գալստեան, Ժամադրութիւն Աշխարհի Հետ
An Appointment with the World
Collection of poems by Garnik Galstian
Published by Tekeyan Cultural Association
2007 Los Angeles
GARNIK GALSTIAN, an Armenian poet, has been writing since his childhood days in Yerevan, Armenia. Upon graduation from the Yerevan State Univesity, Galstian has published many articles and essays on Armenian Literature of the 20th century while working at the Institute of Literature of the Armenian Academy of Sciences. His works have been published in numerous newspapers and magazines in Armenia and in the United States. Ever since his move to Los Angeles in 1979, he has taught at Armenian schools and at American Armenian International College of La Verne. His works include a study of Barouyr Sevag's literature, a collection of poems, "Jhamatrutiun Ashkharhi Het," as well as a textbook on the Armenian language.
When it comes to another meal
So frequently
I’ve been alone.
Slice shop or Tin’s House
and I’ll go in late.
Still there’s a certain allure to it all
and as the food heats he sweeps.
“I’ll surely be the last.”
Լուսնի ծիրին մէջ մտաւ
Դարձաւ ու դարձաւ խելայեղ
Շուրջպար բռնեց - դարպասեց
Սուրաց քառասմբակ - նուաճեց
Եւ իջաւ լուսնի կոյս հողը համբուրեց
Յետոյ յագեցած - քաշողութենէն ազատած
Շոյելու համար մորթը ուրիշ աշխարհներու
Նետուելու համար գիրկը տարբեր անջրպետներու
Անտէր լքեց - անճար թողուց - անդարձ հեռացաւ
Լուսնի ծիրէն ելաւ - փրկուեցաւ
Քու ծիրիդ
Քու ծիրիդ մէջ եթէ մտնէր Լօ
Չէր ազատեր Ափօլլօ
14. 2. 1973
I am sanding down the jagged contour of my ankle
Which the architect neglected or could not reach.
No one could possibly underestimate the steadfast;
The irrepressibility of nature in the act. carved out
As She shines her finger down, each morning
From the top of the Mountain where, gaining speed
All particles of life stumble among and upon one another,
Crumble from her will and, collect in the fertile valley.
With a sheared foot in a westward pose, detached
I shift to the other, contemplating in Lost tongues;
"Perhaps", I say, "it is the inevitability of conditioning."
I hear the steady stream of the morning highway
beneath the current.
Boston, 2008.
Click hear for the audio clip Our meeting place read by Lola Koundakjian.
Նորից գարուն է եկել
Մեր հանդիպած ծառուղում.
Վարդը սիրուց բռնկել,
Շուշանը ձիւն է մաղում։
Բալենին հարս է կրկին։
Հարբած բախտով իր պայծառ.
Աչքը նրա ծաղկունքին՝
Կողքին մեռնում է մի ծառ…
Օդում երգն է կարկաչում
Թռչունների սիրավառ.
Ձագը կորցրած մի թռչուն
Թփում ճչում է շուար…
Բոյրի, թոյրի խելայեղ
Տօ՜ն է շուրջս, անտառում.
Ձորակի մէջ, ինչ-որ տեղ
Ծածուկ լալիս է առուն…
2004
Thoughts about how long my heart
and all those other parts
will work/play
are easily put aside
for eating
and clinchers like the fact that I have no control
and that it’s really not my decision.
Քընարս այսօր, կըտըրտելով լարերն իր,
Ձե՜զ կը կանչէ Արևելքէն Արևմուտք,
Ո՛վ դուք
Հացի՛ զոհեր, որ ունիք միշտ արևու
Պասուք:
Այս առաւօտ` գըտա հասակըս թաղուած
Հեղեղին մէջ շուրջըս ծաղկած վարդերուն.
Եւ կանգուն`
Խմեցի ավիշն հողին, երգերը բոլոր
Բույներուն:
Ինծի՛ եկէք, ես կախարդն եմ Մայիսին. --
Ձեր քըրտինքը ես կ’ընեմ գոհար ցօղն անգին
Վարդին.
Կը հեղում ձեր ոսկորներուն մէջ ցամքած`
Արփին:
Ինծի՛ եկէք գործատունէն` ուր երկար
Շաղուեցիք դուք մեր Աշխարհին ցեցակեր
Նո՛ր հիմեր.
Փուռէն` որ ձեր գըլխուն, սըրտին վրայ` մոխիր
Է ցաներ:
Ինծի՛ եկէք նաւարանէն` ուր կռեցիք
Նաւեր, վաղուան ձեր դագաղները պողպատ։
Ելէ՛ք արդ
Աղիքներէն հողին, ճահճին արգանդէն,
Դա՜շտն ու ա՜րտ:
Ինծի՛, ինծի՛ եկէք այս օր բոլորնիդ.
Սիրտս ա՜յնքան բոց ունի, հոգիս` ա՜յնքան լոյս`
Որ ձեր խիւս
Ցեխերէն իսկ կը շաղուեմ նո՛ր Մարդկութիւն
Եւ նո՛ր Յոյս:
Հերի՛ք հիւծաք նըկուղներուն մէջ խոնաւ,
Եւ ունեցաք միշտ կարոտ, նման խըլուրդի,
Օդի,
Եւ ժանգի պէս երկաթներուն փարեցաք,
Նօթի՜:
Թող ձեր մուրճն ա՛լ չըկայծակէ սալին վրայ.
Մըխուած մընան թող ատամները սղոցին`
Հեցին.
Կոճղին խըրուած` թող խէժերէն ժանգոտի
Կացինն:
Ի՛նչ փոյթ թէ որբ մընայ շարժիչ մեքենան,
Եւ գործատան մէջ ճիւաղներ սողան լուռ.
Ի՛նչ փոյթ ո՛ւր
Դառնայ ճախրակն, ու խորտակուին լոյծ փոկերն
Ընդհանուր:
Դե՛հ քրրտնաբոյր ձեր շապիկներն հանեցէք.
Թող ճենճոտած ձեր գըտակները նետուին
Հնոցին.
Գլուխնիդ այսօր պիտի սուզիմ արևուն
Բոցին:
Ինծի՛ եկէք, եկէք ինծի՛, Եղբայրնե՛ր,
Ձեր ամենուդ այսօր տօնն է Մայիսի,
Վասըն զի
Հողն ըստեղծիչ, ձեր ըստեղծիչ արեան լոկ
Կը խօսի:
Զեփիւռն ահա,՛-- ո՛վ տառապեալ հոգիներ,
Ձեր կուրծքերուն բացէ՛ք վէրքերն` իր անգին
Խունկին.
Աղբիւրն ահա՛, թո՛ղ գըլուխնիդ իր լոյսին
Հակին:
Դեղձին ահա՛, ծաղիկներն իր կ’անձրևէ
Ձեր կոշկոճուած ձեռքերուն վրա արիւնոտ.
Եւ կարօտ
Կը զգայ մայրին` որ գըրկէք զինք թևերով`
Վիրոտ:
Ահա Արե՜ւն, Արե՜ւն ահա. լոկ ձեզի՛
Այս օր կ’նայի. կը համբուրէ միայն ձե՛ր
Ճակատներ.
Ան` բոլոր միւս ճակատներուն վրայ իշխող
Է թըքեր:
Ձե՛րն են դաշտեր, ձե՛րն է Քաղաքն, որուն լուռ
Փողոցներէն պէտք է անցնի լոկ այս օր
Ձե՛ր թափօր,
Դրօշներ ծըփան, ծաղկին յոյսեր, և գոռայ
Շեփոր:
Հանգի՜ստ երգեն թող ձեզ բոլոր արծիւներ.
Հանգի՜ստ երգէ քընարս, որուն, ձեզ համար,
Իբրեւ լար,
Ես արծիւի տըւի այս օր աղիքներ՝
Որ գոռար։
Թող ձեր շեմերը ողողուին վարդերով։
Երբ գայ լուսինն ու իր բիբերը բոցէ
Յածէ՝
Բալասանո՜վ թող այս գիշեր ձեր դուռներն
Օծէ…։
Դանիէլ Վարուժան
Բոլոր ազգերու երազներն են շատ,
Ոմանք կեանք կ՛առնեն, ոմանք կը մնան,
Իսկ դեռ շատերը կը մնան կիսատ՝
Նոր երազներու ճամբայ կը բանան։
Անքուն հայ ազգի ծլած երազներն
Ալ կասկած չունին թէ գոյն կը հագնին,
Թէ կը տերեւնան իրենց մերկ ճիւղերն,
Թէ պտուղ կու տան որքան ալ յոգնին։
Ապրիլ ամիսը սխալ ընտրեցին
Հայ ժողովուրդի լոյսը մարելու,
Ի զուր փորձեցին, ելքեր փնտռեցին՝
Իրենց երազին կեանք շնորհելու։
Անոնք չիմացան թէ Ապրիլի պէս,
Հայ ազգը անվերջ ապրիլ կը տենչար.
Այդ Ապրիլով իսկ սկիզբ մը որպէս
Անվերջ կը ճզմենք երազները չար։
Ու ահա կ՛ապրինք, կ՛երազենք նորէն,
Թէեւ հայուն անքուն է ներկան.
Բայց թէ միանանք հայկականօրէն,
Կը հզօրանանք. «Հրայրք» է վկան։
Սեպուհ Պաղտոյեան, Հրայրք Շաբաթաթերթ, Վիէննա, Ապրիլ
There must be a million people out there
more than that.
So make it worthwhile.
Use it well.
I had that machine “device”
for the same reason as you.
Same as everybody.
But I’m not in that business anymore
no way.
Yes it’s all there and more, I’m repeating.
It’s just a little more.
It takes a little more than what I had.
And I’m repeating.
I had energy.
Everybody doin’ it with that energy.
David Norian is a writer based in the New York area. He graduated from the University of California, where he studied with Thom Gunn and Gary Soto, and later under Agha Shahid Ali. Of his poems, Gunn said "[Norian] deals with the succinct, the observation that stops early, perhaps even at times with the unsaid. His work is all his own invention.”
Ու պօէտներ որ չեն պղծել
Իրենց շուրթերն անէծքով,
Պիտի գովեն քո նոր կեանքը
Նոր երգերով , նոր խօսքով:
Յ. Թումանեան
(One clad in Chanel, the other holds a broom)
She sweeps the street of our Homeland
Whistles to keep stray dogs away.
She’s old, she’s rugged, she smiles a lot.
As though lacking worries herself,
With her warm smile took yours away.
How does she feed? Where does she live?
And you with your pearls, clad in Chanel
Did you even see her?
Did you look well?
© copyright: Nora Armani 2007
The old man told me
he himself had died
a long, long time ago.
He pointed to a distant plain,
a tide of earth that once
bled mountains of their loam.
The harvest there is rich,
he said, it never ends,
the fingers, limbs, and skulls.
In the sun beside his hut,
an ancient cart trembled
beneath a village of bones,
A genocide of sightless eyes
that sang the wind
proud and low and long,
An insane congregation
borne by wooden wheels,
a cemetery without a home.
From out across the plain,
the old man touched
my fleshless, bleached-white arm.
From out across the plain,
I too became
a keeper of the bones.
October 8, 2005
From Songs and Letters, reprinted with the author’s permission.
1
Spirit climbs
where rhymes chime bold.
The bells of diction.
The rills of sound.
The goddess Anahit grew
in pagan beauty bounds.
With a gold bracelet
and an Armenian coin,
I dreamed reams of time
and climbed the Roman fence
like the adventurous vine
to the ancient Antioch yard.
A rooster crowed on an ancient day
near a mountain that sang praise
in the minor key.
It was the Asian symphony
with soldiers rollicking
in their nights of Bacchus.
The walls of empire were strong
but as legions went along they cracked.
Bits of mosaic that had tiled the floors
of the baths became artifacts.
Armenians grew the grapes
as that throne rose,
rams locking horns in habitual battle.
Armenians were lost,
but hung onto some Roman whims
like designs of rams and peacocks
in their embroidery,
like the rooster on the mountain
and the handsome profiles
of Roman men and women.
2
Armenians commanded
kings and property.
There were dynasties,
one after another, that entered
into the total mentality.
Give me a primer or a tale,
that of Tigran ruling for unity of states,
that of Queen Satenig with silk and gold thread.
Royalty in the clothes is also in the head.
It was then dead after the cymbal clash
lost its willing dash.
Impotent candles roamed the palaces.
Manuscripts found their thrones.
Puffs of incense rose.
Give me a primer showing
soldier Vartan freeing the cross
from the Persian deity.
Then there was Byzantine fealty.
Celebrations breed celebrations.
Celebrations seed us.
3
The Euphrates was near with ideas,
its belly having been swollen
with domination for so long it burst.
Centuries were the sanctuary
from which even the Church
took its inspiration in songs of the mass
that oozed a sweet sadness.
The Turkish sword or empire.
The Soviet Union hammer.
Yet landscapes were still
on perpetual loan for art.
Presidents adjusted the manners
of kings and czars.
The soothing hand of banners
was on their brows.
My heritage was born
out of the ice of these rivers
as God washed time with fine soap
and made it leather boots
for stepping in mud
and climbing through snow.
The tryst of the old
rhymes with people who were cold.
The beat of the new
rhymes with what to do.
The immortal grapevine
bears the leaves that wrap our lives,
the taste of tradition
preparing grapes for wine,
the fame of Armenian cognac
and of recovery in time.
From the book History's Twists: The Armenians by Helene Pilibosian, copyright 2007, honorable mention from Writer's Digest Book Awards.
Helene Pilibosian was born in Boston, MA, and lives in Watertown, MA. She attended Harvard University from which she received a degree in the humanities. After working as an editor at The Armenian Mirror-Spectator, she now heads Ohan Press, a private bilingual micropress, which has published eight books of both prose and poetry. Its web site is
Her poems have appeared in such magazines as The Hampden-Sydney Poetry Review, Louisiana Literature, The Hollins Critic, North American Review, Seattle Review, Ellipsis and Weber: The Contemporary West and in many anthologies. She has published the books Carvings from an Heirloom: Oral History Poems, At Quarter Past Reality: New and Selected Poems and History’s Twists: The Armenians. Her early work has been cited in the Greenwood Encyclopedia of Multiethnic American Literature.
[HELENE PILIBOSIAN's latest book, History's Twists, won honorable mention in the Writer's Digest 16th Annual International Poetry Competition. - LK]
In Honor of the Armenian Poetry Project
& it's Founder Lola Koundakjian
Armenians always hear the voices
Echoing from the past
The long gone past, the recent past
The voices of what once were
And live still in the hearts of readers
Of both west 'irs' or east 'oums'
Uz'old words only heard in church
Or even our new native tongues
We hear the echoes of the past
Reflected in the mirror you hold
Speaking the past into bits and bytes
Echoing across the internet globe
Podcast into the Armenian ears
Shushan in Tehran
In Boston, Melbourne, Paris
Garnig in Gumri
In Vienna, Sao Paolo too
We see the white cap of our mountain
Drink from the untainted springs
Laugh in villages that are... no more
Some times in life you want to give up.
Some times in life you want to run away
And escape the scene.
Some times you are tired of loving an unreachable love.
Some times you want to break free
But you are too weak to flee.
Some times you want to say something
But the words just don't come..
Some times you want to know all the answers
But you never ask the questions.
Some times you look back and regret
Some times just before the end you tend to begin.
And some times, some where you look back
And see there were some times
Where you could have stopped but didn’t.
As the last fragments of the Second Republic
were torn down and weathered away,
we were searching for a new homeland.
We spoke of great gains,
but gained losses that became
mischievously central
to the life in the Third Republic.
The men of the 90s swept the past away
in a handful of years,
but its foundations lay deep
and immovable as a bunker,
which could never be destroyed
because of its strength that came from
excelling for our state, our school, our group…
The new rhetoric to be the best, first, greatest,
to get the best job, to make as much money
and to achieve as many lovers as possible
collided against the iron walls of
the Soviet Republic and crashed down.
Now the ghosts of the old era wander
across the country, and the voices of a lost,
thriving culture groan regrets for the old
state of affairs that vanished,
disgraced and rotten,
and was forcibly replaced by a fragile network
of colossal individuals
and their rambling ideologies.
Yet the old has been living in our memories,
like an ember that resists dying
by burning away in the power-saving mode.
The political poem
is not a geography lesson,
moan of protest, rant, nor
shout heard only once.
It is an echo, echoing forever
It began with man’s first breath
as he struggled to inhale and
exhale by himself.
The political poem is a fact
of life because man is
a political animal by breeding
by being given the power to think.
The beating heart is
the first poem. Poetry and
politics are the auricle and ventricle
chambers of the heart.
The poem starts and stops there
but must address the head
because it is not an end in itself..
It is more than a song of love.
praise of life, mourning of loss.
It calls for change. It insists
on restorations. It affirms dignity.
Although it comes in disguises
both beautiful or sweaty
it needs no invitation, nor
justification. It starts with
the recognition of injustice.
That is the irritation on which
layer after layer of light must be
coated until the political poem
is a vessel of light, catching light,
shedding light.
All this is to explain why the sun
is so hot in Turkey. It is reflected
back in so many grains of
irritant, the dust of so many unburied
Armenian poets, so many poems.
This dust, these grains which winds
blow, blow into the eyes of all the living.
This poem has previously appeared in RAFT.
speak, now, on the fundamentals of civil policy
as the withered banzai gasps of plastic.
the retractable awning of reform,
as in a penal code abolishing the mouth with
which to read, worn, of wind and rain,
the sky-blue muslin crawling across
the shifting desert, retracing–as children
in aimless perpetuity. The beating sun,
bleaching, what remaining essence.
Boston, 2009.
I was in the day late
got into it late.
But at my time sitting
the opera came.
I on the john hearing opera
from next door
for the first time.
Perhaps in his chair lights off
maybe wearing a blue shirt.
But really, out the window
the paint on their house told me very little of them.
As did the minor way their house met the street.
Հոգիս թեթեւ թռչուն է կապոյտ
Որ չունի վերացական իմաստ
Ոչ ալ կը սպասէ վերագրումներու
Կը մտնէ ամէն տեղ
Ամէն պատշգամբ ու ամէն դուռ...
Ուր մնաց մեր հին տան նեղ պատշգամբը,
Ինչ երազներ պահած եմ անոր նախշուած քարերուն ծայրերուն։
Հին դուռը եւ հին հոգին
Հոգին չի հիննար սակայն,
Կը տխրի մեծ լռութիւններուն դիմաց
Ու մեծ ալիքներուն դիմաց կը նայի վերացական աչքերով
Բայց չուրանար իր իսկութիւնը...
Նոյնիսկ թէ արագօրէն անցնի ամէն ինչ...
Կրնայ պատահիլ որ անցնին բառերը
Բուրգերը կրնան իյնալ ո՜վ գիտէ
Կրնան աշխարհները մղկտալ ցաւին առջեւ
Եւ մեծ պատերազմներուն.
Որ շարան— շարան դիակներ կը ‘ոխադրեն.
Մեր աչքերուն մէջ միայն մահ տեղաւորեցիք
Միայն ուժգին պայթումներ եւ ատելութիւն.
Բա՛ցէք բոլոր ճանապարհները,
Բոլոր անցքերը բա՛ցէք...
Մեր մարմինը ֆետայի—զսպանակ դարձուցիք
Ո՞ւր են պայթումները,
Հէյ դուք որ նոր աշխարհը կը ‘առաբանէք,
Նաւթ ու գինի կը հրամցնէք մեզի ...
Մինչ բանտի ճաղերը կը դառնան ստուար
Վէրքը կը խլրտայ,
Ամրան տաք աւազին վրայ
Արիւնը կեռայ,
Դուք նոր աշխարհի տէրէր,
Կը պատմէք տէրորի մասին
Կ՚ահաբերկէք,
Կը ‘շրէք բոլոր կամուրջներուն պարանները
Կ՚ուզէք խեղթել ձայնը մեր ...
.....
Երգը կը յուշէ սրինգին մասին,
Երգը կը խօսի յաւիտենութեան մասին,
Երգը կը ‘նտռէ ալիքներուն ‘ր’ուրը...
.....
Ես պիտ լուամ տխրութեանս
Ամեհի տարածութիւնները աղաջրով...
Ըլլար ձոր մը հեռուն...
Ու հոն թաղէի կասկածներս.
—Գիտես կ՚ըսէ ձայնը գիտես գանկերու ձորը
Ուրկէ պիտի բարձրանայիր.
Դուն եւ բանաստեղծ եղբայրդ
Դէպի գագաթը լուսաւոր Քեսրուանի
Հոն քարերն անգամ աղօթք կը հոտին...
Խնդիրդ մէկ է...
Աղօթելու եւ գրելու անկարելիութիւնները կը խոցեն քեզ...
Ու դուն ինկած ես գետին...
Մտած ես մանրուքներու— մանրուքներու նեղ ‘ողոցը։
Ուր նստելով ցեխին
Առաւելի ու նուազի զարմանալի պատմութիւններու
Ականջ կուտաս։
Կը հաշուես սխալներդ ճիշդերուդ դիմաց
Կը նայիս թէ քանի բայ ի զուր արձակած են քու մասիդ։
Ինչ կարեւոր, որ ամէն դարձէ ետք կամ վերադարձէ
Պիտի հաշուես ճմռթկուած բայերդ...
Այս տամուկ ու աղմկոտ թատրոնին մէջ,
Ուր մարդիկ ելած են ականջիդ ըսելու,
Որ ոչինչ, կեանքը նարտի խաղալու պէս բան է ...
Ամէն դարձ վերադարձ է,
Վերադարձ է աւազներուդ ու քարերուն ու կայմիդ
Թող ոչ ոք խօսի քու անունովդ,
Որովհետեւ լոյսի պատմութիւնները պիտի մնան
Ժամանակի պահարանին մէջ միայն...
Ու այդ պահարանը պիտի բացուի միայն մէկ անգամ։
.....
Ամէն դարձ վերադարձ է,
Վերադարձ է մակոյկիդ
Որ գիրի նաւակներով պիտի տանի քեզ ապահով ա’եր։
....
Երկու շուարած կիսադէմքեր
Կը հալածեն մարտնչող Ոգիս.
Կը նային, իրարու բաներ կ՚ըսեն, կը ‘ս’սան...
Կը հաւատամ որ պէտք է շարունակեմ գործս.
Կարիկ Պասամճեանի ոգին կը թեւածէ գլխաւերեւս։
Ու ինչ բախտաւոր,ոսկեծիր օղակ մը կը վառի հիմա։
Աչքերս կարօտ են բանաստեղծութեան կարօտին,
Գինին ու բառը կուզեն հաշտուիլ իմ համար,
Միեւնոյնն է գարունը կը պարզէ իր թեւերը.
Խառն են օրերը,
Խառն է ամէն ինչ,
Խառն եմ եւ ես.
Խառն է քերթուածս.
Սեղանս, կամքս, գրպանս
Օդս ու արեւս,
Եւ սպասումներս են խառն.
Խառն եմ ես,
Խառն եմ ու ջղային,
Կապոյտ են երակներս...
Անոնց մէջ մելան ցանեցի...
Խառն եմ ես։
Սագօ Արեան
These poems have appeared on the website Keghart.com -Ed.
Dr. Juan R. S. Yelanguezian K. P. is an Argentinian-Armenian composer, musicologist, author and plastic artist. In addition he has translated Dora Sakayan's Esmirna 1922: Entre Fuego, El Sable Y El Agua (El Diario Del Dr. Hatcherian), Montreal 2001. He is a third generation descendant of traditional families from Cilicia (Tarsos, Adana & Marash) and Thrace (Xanthi), His mother was born in Athens, and his father in Beirut. He has travelled extensively, educated in Argentina and Armenia. His works are much appreciated, and he has earned several awards both in his birthplace and elsewhere.
Keghart.com is pleased to present two of his poems (In Spanish and translated into English) from the Madagh cycle of his collection of poems Arian, Antología Poética, Buenos Aires, 1994.
Կնոջս՝ Սիրուշին
Թե մարտում ընկնեմ, տխուր մի՛ մնա,
Անսեր մի՛ մնա, սիրի դու մեկին․
Թող ջահել սիրտդ սիրով արբենա,
Ափսոս է վարդը թոշնի գարունին։
Ես հող կդառնամ դաշտում սիզավետ,
Կդառնամ ծաղիկ, անուշ կբուրեմ,
Դու եկ ինձ այցի նոր սիրածիդ հետ,
Քաղիր ինձ, որ քո ձեռքդ համբուրեմ։
Համբույրով վերջին կարոտս առնեմ,
Իսկ դու իմ անուշ բույրով արբենաս,
Ու քո ձեռքի մեջ թող ես թառամեմ,
Ա՛խ, կուզեմ դու միշտ անթառամ մնաս։
Դերենիկ Չարխչյան
(1916 - 1943)
In the museum of life still labeled framed
I stand with a rusty spout leaking
In the garden of life snakes coil around trees I covet
Cradle conceive and deceive for mere profit
On an island of sound I dangle from trees
To swing with dreams chiseled in brass laced tempi
Mounting melancholy meager eager fissile remedy
On an ocean wave deafening to break
I find my confessor and spray my story
The agony of a board cracked in two
My dry suit betrays its name thrice
Before the rooster chimes the church bells
Ringing the Sun’s monotheistic mourners adieu
Saturday evening in the park with Modeste
I begrudge a troubadour cooling his feet in a fountain
Collecting abandoned good-luck penny draped resolutions
To guzzle down with beers screaming neon lights blinking
NY obscenities in coarse visual Morse code
The gasping last breaths of redolent ducks
Hanging in rows from hooks basted in Salmonella amandine
Humming motors idling, honking, suffocating undeserted heat.
Bedros Afeyan
4-19-2009
Davies Symphony Hall
Ձիւն մատներդ
որ ինծի պիտի յանձնէիր
գրամեքենայի մը
սառ ստեղներուն յանձնեցիր
Ածուխ աչքերդ
որ ինծի պիտի նայէին
գրամեքենայի մը
սեւ ստեղներուն նայեցան
Հոգիիս մէջ
թել մը փրթաւ - հայելի մը փշրուեցաւ
մահուան պէս ահռելի
առանձնութեան մը հետ գլուխ գլխի մնացի
1969
in memory of Vazgin Mansourian (*)
The king hung you like a crucifix
From the neck of my city, Isfahan:
With your cathedral and cobblestones
With your taverns and goldsmiths
And your blushing daughters.
The city remained apart from you
Lying beyond Zaiandeh River.
Only poets of midnight
Knocked at the door of your taverns
And hikers of early morning
Disturbed your trickling spring.
For hundreds of years
We grew apart
Until the canals of Zaiandeh River
Brought our hearts together
And the blood of Vazgin
Flowed into my heart.
Oh, little Armenia!
The tyrants wanted you as a crucifix
But you rose again
Like the crucified Christ.
January 29, 1986
*My Armenian friend, Vazgin Mansourian was executed in July 1983 in Evin prison, Tehran. He is survived by his son, Narbeh. In this poem, "Little Armenia" refers to "Jolfa", the Armenian neighborhood in Isfahan. Shah Abbas I (1571-1629) forced Armenians to migrate from their homeland to his capital, Isfahan, Iran.
I read this poem as one of four poets who participated in a night of music and poetry in conjuction with the exhibition "Man's Inhumanity to Man" on Wed. April 15, 2009, at the Brand liberary, Glendale. -- Majid Naficy
Majid Naficy was born in Iran in 1952. His first collection of poems in Persian, In the Tiger’s Skin, was published in 1969. One year later his book of literary criticism, Poetry as a Structure, appeared. In 1971 he wrote a children’s book, The Secret of Words, which won a national award in Iran.
In the seventies, Majid was politically active against the Shah’s regime. After the 1979 Revolution, the new theocratic regime began to suppress the opposition, and more than ten relatives, including his first wife Ezzat Tabaian and brother Sa’id were executed. He fled Iran in 1983 and spent a year and a half in Turkey and France. Majid then settled in Los Angeles where he lives with his son, Azad. He has since published eight collections of poems, After the Silence, Sorrow of the Border, Poems of Venice, Muddy Shoes (Beyond Baroque Books, 1999), Twelve Poems in Love: A Narrative, I Write to Bring You Back, Father & Son (Red Hen Press, 2003) and Galloping Gazelles as well as four books of essays In Search of Joy: A Critique of Death-Oriented, Male-Dominated Culture in Iran, Poetry & Politics and Twenty-Four Other Essays, The Best of Nima and I Am Iran Alone and Thirty-Five other Essays. He holds his doctorate in Near Eastern Languages and Cultures from the University of California at Los Angeles. His doctoral dissertation, Modernism and Ideology in Persian Literature: A Return to Nature in the Poetry of Nima Yushij was published by University Press of America, Inc. in 1997. Majid Naficy is a co-editor of Daftarhaya Kanoon a Persian periodical published by Iranian Writers' Association in Exile.
Click here for the audio clip read by Lola Koundakjian
Ժամանակը փոխուել է
- դէպի լաւը՝ թէ՞ վատը
հարցն այդ այստեղ գործ չունի -
ասում էին մեծերը մեր
նայելով մեզ
Ժամանակը ժամացո՞յց է
գարնանամուտ-ձմեռնամուտ
առաջ տանես՝ ետ բերես
չի՛ փոխւում ժամանակը
փոխւում եմք մենք՝ շրջապատը
Ժամանակը զուր անցաւ
տագնապահար գուժում ենք
ամէն վայրկեան
չէ՞ որ անլուր-աննկատ
զարգանում ենք յարատեւ
հուսանանում սկզբանէ դէպի մահ
բոլորում ենք մի շրջան
Ժամանակը չի անցնում
չունի սկիզբ՝ վերջաբան
անցնում ենք մենք՝
Ժամու լինի թէ տարաժամ
Կրակն ընկանք
Ժամանակի ձեռքն անհաշտ։
Յունիս 26, 2000 թ.
Վարդերես Գարակէօզեան, Արարման հետ, Երեւան 2005
March to death an ancient civilization
native language silenced. Look at lost cultures!
Manuscripts where our shame is sheltered, sealed
within the walls of fear of being different!
Organized persecution, segregation
religious intolerance, and color
differentiation,
government organized race annihilation,
the definite death on the unending desert sand.
Now we are tired to overcome this new threat.
This new partition, based on the ability to spend
cash on Berger King, Pizza and movies, or
charging our future on such classy items as,
Four Seasons, Disney's, health spas, or searching
connections with jazz, rap, or Yo Yo Ma.
My native language is not even used for cursing,
let alone for the expression of love, admiration,
hate, or praying to the one who knows it all!
My native tongue still speaks to my soul
but I cannot translate it anymore!
Kevork K. Kalayjian, Jr.
Եւ որովհետեւ ես
մերկ ծառերու ետին հեռացայ
եթէ մեր սիրոյ երկնակամարը մթագնող
սեւամորթ ամպ մը նոյնիսկ ժայթքի
յիշէ զիս դարձեալ
ու մեղր աչքերէդ
լոկ շիթ մը թախիծ թող մաղուի
Եւ որովհետեւ ես
ճաղատ բլուրներու ետին անհետացայ
եթէ մեր սիրոյ ովկէանը ալեկոծող
ալեհեր ալիք մը նոյնիսկ ցցուի
յիշէ զիս դարձեալ
ու ծով աչքերէդ
լոկ փարոս մը յոյս թող թափի
Եւ որովհետեւ ես
ոսկի արտերու ետեւ հեռացայ
եթէ մեր սիրոյ պարտէզը լուսաւորող
աւետաբեր ծիլ մը նոյնիսկ ծաղկի
յիշէ զիս դարձեալ
ու արեւ աչքերէդ
լոկ կաթիլ մը ապագայ թող կաթի
Եւ որովհետեւ ես
մութ քաղաքներու ետին անհետացայ
նոյնիսկ յենակէտը մեր սիրոյ երկրագունտին
օր մը դիպուածաւ եթէ շարժի
դարձեալ յիշէ զիս դարձեալ
ու քարայր աչքերէդ
լոկ ջրվէժ մը առանձնութիւն թող հոսի
Since I belong nowhere
I'd like to come and do my
Not-belonging here.
Will you help me fit in... to my clothes?
Or are you busy trying yours on for size?
Nora Armani, The New Londoners, June 2008
Ես սպասում եմ քո իսկ սենյակում.
Սպասումը գրկում է մարմինս
Անհամբերության դողով:
Ու թէև առանձին եմ այնտեղ,
Բայց մենակ չեմ,ոչ էլ օտար.
Պատճատը միայն այն չէ,
Որ այստեղ ամեն ինչ հիշեցնում է քեզ,
Այլ այն,որ ես բազմիցս հյուրընկալվել եմ այստեղ,
Քո երևակայության գրկում...
Քո երազը ավելի իրական է,
Քան բարդույթներով ծանրաբեռնված քո ներկայությունը...:
2007
because this therefore that, who what where when why how regardless, mired in or sorting out or faced with the cruel and unusual we travel through daily ordinary impermanence, quarkly and celebratory, as per Le Roman de la Rose, for example
Commemorative Poetry Reading
Arpine Konyalian Grenier
April 26, 2009, 7:00 PM
Myopic Books
1564 N. Milwaukee Ave, Chicago
Heather Fuller (Washington Review):
varied registers sources and textures of language… provocative and engaging… sublime
Kevin Killian (Krupskaya):
long list of strengths… always coming up with what Eliot might have called one’s objective correlative... she takes us out of our provincial concentration on American life to encompass broader social and geopolitical issues, tying them cleverly to the personal – relationships histories feeling.
Celia L. Alvarez (Jacket Magazine):
a mosaic of narrative best referred to as political eco-feminism … passionate rather than simply driven by sociopolitical concerns … with a decidedly urban and postmodern sensibility… engages with language on its most primal, semiotic level … brings together the languages of science, gender, and politics to question the ways in which we relate to one another … meaning is accumulated rather than created.
Դառը դեղահատը կուլ տուէք սիրով
Click here for the audio clip read by Lola Koundakjian
Սովորեցինք ամէն ինչը
այբուբենն ու քերականը
որ չմնանք անգրագէտ
վարժեցրին գումարումը
հանումի հետ
լինենք ուշիմ՝ խելօք-ճարպիկ
հաշուագէտ
Մշակեցինք համբերատար
ինչպէս ձեւել - ինչպէս կարել
այսպէս յղկել - այսպէս գամել
ցրցամ տալ ու կօշիկ քաշել
կառուցել կամ կամուրջ կապել
առու հանել - հերկել՝ հնձել
դարձանք աշկերտ՝ հմուտ վարպետ
այս եւ այնի մասնագէտ
Քարոզեցին - քանոզում են տասնաբանն էլ
մատիկ-մատիկ՝ տասնապատիկ
դառնալ հլու՝ արդարամիտ
գթասէր ու բարեացամիտ…
Արդ բոլորը սերտել-մարսել
ջրի նման անգիր արել
դարձել մէն մի գայլ ու աղուէս
գրաճանաչ-հաշուենկատ
վարպետորդի շահատակող
արհեստավարժ՝ շահագէտ։
I killed a friend,
And the whole world smiled at me.
I killed a friend
And denied my emotions.
I killed a friend
And all the feelings I had.
No one wept,
Neither did I.
No one felt the grief,
But me.
What was so great in their smiles?
A summit conquered on time,
Or an arrow hit the center of the foe.
Was that what they longed to see?
Was it a conspiracy?
It took a long time to tie this rope
And the twinkling of an eye to tear it.
Into the ashes of life has everything vanished?
Into the memories this story stands full of credit.
I stand alone on this tomb.
I stand undone on this stone.
I feel betrayed by my own trust.
I feel stabbed by my own dagger.
I killed a friend.
No one wept,
Neither did I.
No one felt the loss,
But me.
Eighteen year old Medrik Minnassian is a student at the Armenian College in Kolkata. APP thanks his teacher Gulnaar Gilhooly.
Did you ever try to walk along a road called life?
Did you ever try to look back and see what you did to all those whom you met?
And now on this road, on this wild road
People come and go
Are given birth and are called dead.
People live and people live
People live to love
And people love to live
People live to fight
And people fight to live
People live to rule and are cruel
People lay low and are so poor.
Genocide is the end of human reason
Shadows of the night are a cover for the light.
And when you turn out to be the only one
It’s terrible to be alone
No one seems to be around.
The wide road seems to be quiet
In the night and under the morning light
Even sun rays are a surprise
Those days are gone, when love used to last for long
No one says ‘I love you’
No one cares what others do
No one cares for the poor or the worse
No one does what is told
Orders are sold by those who toss
Everyone seems to be blind
Because no one looks back
To see what we have done
Failure is not the end
Success will never come
Greed is the only cause,
The good and the bad.
Խունկ մը, վանկ մը, ինչ խակ ելակ
Քարաշէն ժպիտ մը մոխրերես, տուն մը
Ծիրանի կուտի պէս, անոյշ անցեալով
Լալկան կուրծքերու շփմամբ
Կայուն, զգայուն, տաճար հայութեան
Եթէ երազես անգիտակցաբար,
Անհամբեր օրերէդ, վերքածաւալ
Եթէ ներշնչես պայքար, պարգեւ,
Պտղածին պաշտամունք կայսրութեան
Թափառիս, սպառես, թերանաս
Շուրթերդ խածուած, լուծուած, դաւաճան
Իսկ դուն՝ հոգւոյս թեթեւ դարման
Սրտիս յանկարծ մէկ հարուած
Մէկ հրացան հեթանոսական
Պետրոս Աֆէյեան
Մարտ 15, 2009
Օլտ Ֆըրսդ Չըրչ
Սան Ֆրանսիսքօ, Քալիֆորնիա
this country
says
my mother
speaks
stripping sunless skin off
egglike tomato
a promoter tag-mouthed that is
had price-tagged
out of nowhere
olivetomato
– I can’t figure out
this tongue
says
my mother
speaks
stepping outside the doctor’s
daily dusted office
where pain (always)
surges from somewhere
unrecognizable
as far as mind body history
and what else are concerned
– I can’t figure out
this subway
says
my mother
speaks
steering down its
corridors escalators
at last platforms
in her caterpillar feet
like little stitches
to make ends meet
and everywhere
cobaltblue summer print
– I can’t figure out
whereupon she sat down
to figure out
year after year
the cost
of living the
price of saving
the genetics of
suffering the significance
of dreaming
year after year
remembering
remembering
Մատներիդ հպումից
Բջիջներս վառվում,հրդեհվում
Դառնում են հնոց բոցավառ:
Մատներիդ շոյանքի ներքո
Բջիջներս հալվում,անէանում
Դառնում են ամպեր երազային:
Մատներիդ ծայրերից
Արյունդ հոսում է երակներիս մեջ
Ծնելով արարչություն:
2009
Inside the flower, down the stem,
into the roots — a dark hum:
that’s where we learn about desire,
that’s where the sun can’t hear
what we’re whispering.
But I have other ways of finding out —
And the wind blows, and it leaves us
with nothing but hard, dry clods,
pale lips, coffin wood . . .
and no flowers to lay upon them.
I wrote about it in a letter once;
it came back unopened,
like a pack of unclaimed seed.
I tore off the end;
the sun was laughing . . .
I cursed until it rained.
September 2, 2008
From Songs and Letters, reprinted here with the author’s permission.
Համաշխարհացման հասանք անձայն
Click here for the audio clip read by Lola Koundakjian
Շատ ենք խօսում իրաւունքից
կանանց-մարդու-երեխայի
մեղադրեալի- բանտարկեալի-միասեռի
ծառայողի-յաճախորդի-սպառողի
տանտիրոջ-գործատիրոջ
վարձակալի ու բանուորի՝ եւայլնի…
Աշխատուժի՞ մասին՝ խնդրեմ
պատասխանը յստակ է ու միանուագ
- շաքարապատ շագանակ -
որքան աժան-որակաւոր՝
ձեռնտու է
համաշխարհային կերպաս հագած
ազատ-անկախ նոր շուկայում՝
խիստ մրցունակ։
Վարդերես Գարակէօզեան, Արարման հետ, Երեւան 2005
Կար ու չկար -
Խաղաղական Ովկէանոսին մէջ
իրարմէ մղոններ
մղոններ հեռու
երկու կղզիներ կային
Օր մը հողերը շարժեցան
ալիքները կատղեցան
երկրաշարժ պատահեցաւ
Եւ ամեհի ծովուն մէջ
իրարմէ մղոններ հեռու
երկու կղզիները միացան
Կար ու չկար
արարածներու ովկէանոսին մէջ
իրարմէ մղոններ
մղոններ հեռու
երկու սիրտեր կային
Օր մը երակները բռնկեցան
բոցերը տարածուեցան
հրդեհ ծագեցաւ
Եւ ճարճատուն կրակին մէջ
իրարմէ մղոններ հեռու
երկու սիրտերը միացան
Home is where the hearth is
Home is where the heart is
Home is where the earth is
Home is where the art is
Home is where the ear is
Home is where all these
exist in harmony.
But can someone
please tell me where…
My home is?
© Nora Armani, 2007
Ես կհագնեմ կապույտ երանգ և կդառնամ ովկիանի ալիքներ,
Ընդունելու քեզ գրկիս և հոգուս մեջ:
Ալիքների տարուբերման հետ կշոյեմ ու կսիրեմ մարմինդ`
Ջրի հևքից խենթացած:
Եւ երբ դուրս գաս ջրերից,
Ես կլինեմ կայլակներ մարմնիդ վրա համեցող,
Որպեսզի շոգիանամ արևի տակ,
Ներծծվելով բջիջներիդ մեջ սիրակեզ:
2009
AARON POOCHIGIAN was born in 1973. He attended Moorhead State University from 1991 to 1996 where he studied under the poets Dave Mason, Alan Sullivan, and Tim Murphy. He entered graduate school for Classics in 1997 at the University of Minnesota. After traveling and doing research in Greece on fellowship from 2003—4, he earned his Phd in Classics in 2006. He was a visiting professor of Classics at the University of Utah in 2007—8 and is currently D.L. Jordon Fellow at Roanoke College in Salem, Virginia.
He has recently completed translations, with introduction and notes, of Sappho’s poems and fragments for Penguin Classics (due out Spring of 2009). The British poet Carol Anne Duffy has agreed to write the preface. His translations of Aeschylus, Aratus and Apollonius of Rhodes will appear in the Norton Anthology of Greek Literature in Translation (due out Spring of 09), and Johns Hopkins University Press will put out his edition of Aratus' astronomical poem, The Phaenomena, with his introduction and notes, in the Spring of 2010. His poems and translations have appeared in numerous journals, including Chronogram, Classical Journal, The Dark Horse, Poetry Magazine, Raintown Review, Smartish Pace and Unsplendid.
Because he was as hard to handle
As truth, which we equate with light,
Go somewhere dark and hold a candle
For Alan Sullivan tonight.
This poem has appeared in Poetry, March 2009. It is reprinted here by kind permission of the author.
Abovian,
Nalbantian,
Hanrapetutyan,
Tumanyan,
They all end in Yan.
Said one woman who was there
for the first time.
She had no notion what they meant,
But added,
At least they are names…
Not numbers like 46th, 50th, 8th, 4th and fist.
© copyright: Nora Armani 2007
Click here for the audio clip Հսկում read by Lola Koundakjian.
Ինչ լաւ է, որ դու քնել ես արդէն
եւ մի խաղաղ ժպիտ միացնում է շուրթերդ.
անպայման բարի երազ ես տեսնում,
անապատի ծիծեռնակներին
հաց ու ջուր ես տալիս
եւ յանկարծ թռչում ես երամի հետ։
Երանի ձեզ
1972
Կարիկ Պասմաճեան, Անաւարտ Խաղ, 1980
Երբ ուզում եմ պատկերացնել քեզ,Անի,
Փակում եմ կոպերս,
Եւ ահա,
Ամայի և չոր տարածությունները
Հագնում են գույնզգույն բնություն,
Կառուցվում`փարթամ տներ,
Լայն փողոցներ և ժխոր,
Խայտաբղետ մարդիկ,
Ցոփ և անհոգ կիրակի...
* * *
Կուզեի,որ լինեիր ինձ հետ
Հեռո~ւ,հեռավոր այս փոքրիկ հողում,
Ուր արևելքի միջակությունները
Չգիտես ինչու,
Պղծեր են հինավուրց քաղաքը:
Դու մերժեցիր ինձ,
Եւ քաղաքն ամբողջ
Այժմ անհրապույր է թվում.
Մինչդեռ այն քաղաքում,
Ամայությունը այնքա~ն հարիր էր հոգուս,
Որ ես նույնիսկ ... սիրեցի այն:
2008
The waitress is under age
Says she can’t serve me
wine herself.
I ask if she has sex
She smiles, through a blush
and says yes!
Impaired judgments
That destroyed nations
Or sometimes built them
Could be blamed equally on sex
Not as often on wine!
A world gone awry about
Not serving wine till you’re 21!
But killing, at any age, seems fine.
© copyright: Nora Armani 2009
Ես ատու՜մ եմ քեզ։
Դու ինձ ստիպեցիր , որ ատեմ շատ բան…
Ատեմ հավատը, երազը ատեմ ,
Ոչ միայն ատեմ…
Փշրեմ երազը սին ու խելագար,
Երազը, որին ես սպասել էի
Անորոշ մի դար…
Ատո՜ւմ եմ ես քեզ,
Որ ինձ ստպեցիր պայքարել,
Այն էլ ոչնչի համար, անարժեք մեկի,
Որ չհասկացավ
Պայքարիս գինն ու արժեքը։ Մեկի,
Որ չհասկացավ ուժը
Իմ սիրո, իմ ընտանիքի։
Ատում եմ ես քեզ,
Որ ինձ ստիպեցիր և՛ լաց, և՛ ծիծաղ
Իրար հետ խառնել ու մշուշի մեջ
Դիմանալ, ապրել… նորից ցավ զգալ
Նորից դիմանալ…դարձյալ վերապրել,
Հետո ուժ գտնել
Հոգումս մնացած վերջին կաթիլով
Փյունիկի նման նորից վեր հառնել;
ԵՍ ԱՏՈՒ՜Մ ԵՄ ՔԵԶ.։
Երազելուց առաջ ես երզում էի․․․․
Երազների մասին
Ու անվերջ պտտվում էր նույնությունն այդ՝
Անպտուղ հերթի․
Եվ թվում է, թե դու,
Որ քո ժպիտով մի
Կարող ես կանգնեցնել պտույտներն
Արեգակնային համակարգի,
Կկանգնեցնես․ մի օր նաև պտույտներն իմ,
Եվ դեգերումներն իմ՝
Անպտող հերթի․․․․․
125․․․
Անահիտ ճան
խնդրում եմ ուղարկիր
մի լուսանկար
եւ քո մասին
մի քանի տող...
պահանջողը
Վիոլէ՛թն է...
եթէ մէկ
կամ երկու տարի առաջ ըլլար
այս խնդրանքը
պիտի սարսափէի՜
փախչէի՜
ծակիս մէջ
պահուըտէի՜...
իմ մասիս
ես ի՞նչ ըսեմ
պիտի ըսէի...
կարեւորը
մարդուս գործն է
որ կը գլորի
ու կը պատմէ
ինչ որ պէտք է
երեւի...
սակայն այսօր
այս խնդրանքին դիմաց
ո՛չ կը սարսափիմ
ոչ կը փախչիմ
ոչ ալ կը պահուըտիմ...
եթէ
ո՛չ կը սարսափիմ
ոչ կը փախչիմ
ոչ ալ կը պահուըտիմ
ուրեմն ստիպուած եմ
սա քանի մը տողը
քով քովի փակցնել
եւ լուսանկար մըն ալ
ճարել ու ղրկել...
սիրտ չունի՜մ...
ի՞նչ ըսեմ...
հո՛ն ծնած եմ
հո՛դ գացած եմ
յետոյ հոն հոդ
գացած եկած եմ
վերջը
չեմ գիտեր ինչպէս
հո՛ս հասած եմ
եւ բախտով
գրող մրողներու մէջ ինկած եմ...
բայց ինչո՞ւ այսօր
ո՛չ կը սարսափիմ
ոչ կը փախչիմ
ոչ ալ կը պահուըտիմ...
արդեօք ե՞ս ալ
վերջ ի վերջոյ
գրող մրող դարձեր եմ
եւ լուր չունիմ...
մտահոգուի՞մ...
տողերը լաւ
թուքով մուքով
կը փակցնեմ
սակայն
սա լուսանկարը
ինչպէ՞ս պիտի ընեմ...
ինչո՞ւ կþուզեն
անպայման
սա երեսս տեսնել...
ճերմակերես
սեւերես
եւ թերեւս
աներես...
եկէք
ծուռ նստինք
շիտակ խօսինք
իրարմէ չնեղուինք
երկու բառով ես ըսեմ
դուք հասկցէք
եւ սա խնդիրը
մենք վերջացնենք
ես ալ երթամ
ընելիքներս շարունակեմ...
ես
պարզապէս
սփիւռքին
որբ աղջիկն եմ...
Մէկ չէ,
երկու չէ,
երեք ալ չէ,
մատներու վրայ համրել
կարծես անկարելի է,
պարզապէս անվերջանալի՛ է
այն բազում
ծանօթ անծանօթ
թանթիկ մանթիկ
կոչեցեալներուն թիւը...
Երկա՜ր է պոչը...
Գլուխը ո՞ւր է
պոչին ծայրը ո՞ւր
յայտնի չէ՜...
Հաշիւէն դուրս ինկած
ծանօթ անծանօթ
թանթիկներէն մին
դիմացդ կը յայտնուի
յանկարծակի,
որեւէ պահուն
որեւէ տեղ՝
աստիճաններուն վրան
վերը վարը,
տունը թաղը
կամ շուկան
կամ ալ շուկային ճամբան...
Լայնածաւա՜լ կայսրութիւն
ճիշդ դիմացդ կը յայտնուի
յանկարծակի
եւ տեսադաշտդ կը փակուի...
Սպառազէն կայսրութեան դիմաց
անզէն կը կանգնիս քարացած
թուքդ կը կլլես
քանզի գլխուդ գալիքը
շատ լա՜ւ գիտես...
Ո՛չ առաջինն է,
ո՛չ ալ վերջինը...
Քա սա աղջիկը
նորէ՛ն հասակ նետեր է.
-ձայնը կու գայ դիմացի ճակատէն-
որո՞ւն քաշեր է քա՜,
Աստուա՛ծ պահէ, մաշալլա՜...
Ի՜նչ կþըսես.
-պատասխանը կը յամենայ այս ճակատէն-
մեծ հայրը
պատի պէս մարդ էր,
մեծ մայրն ալ
փառաւոր կին էր...
Այս թարտերախաղին մէջ
դուն որ հասակ նետող աղջիկն ես,
ընելիք մնելիք
ըսելիք մսելիք
չունիս բացարձակապէս...
Պարզապէս
բերանդ կը գոցես
լուռ մտիկ կþընես
եւ ոչ մէկ բան կը մտածես,
այլ անայլայլ ժպիտը երեսիդ
թատերախաղին
շարունակութեա՛ն կը սպասես...
Աղջի՜կ
-ձայնը կը հզօրանայ դիմացի ճակատէն-
եթէ այսպէս շարունակե՜ս,
օրէ օր հասակ նետե՜ս,
քեզի յարմար փեսայ
ուրկէ՞ պիտի ճարես...
Ընդամէնը
վրայ վրայի
կամ տասներկու
կամ ալ տասներեք տարեկան ես.
փեսայ ճարելու մասին
ի՜նչ մտածես...
Դուն ո՜ւր
ամուսնանալիք աղջիկը ո՜ւր,
վերջին մտահոգութիւնդ է.
սակայն կարեւորը հիմա
ճակատագրականը դիմագրաւելն է.
բանը բուրդ է,
վասնզի
վերջին նախադասութենէն ետք
շուտով կը հասնի
սարսափելի՛ն...
Քա ձեռքերուս մէջ մեծցաաաա՜ր...
Այս մէկը կարծեմ
այդ վերջին նախադասութիւնն է...
Ուստի
թեւերը լա՜յն կը բացուին
լայնածաւալ կայսրութեան՝
ծանօթ անծանօթ
թանթիկ մանթիկ
այս կոչեցեալին
եւ ահաւասիկ
աչքերդ փակած ես
ու նահատակուելու
կամայ ակամայ
կազմ պատրաստ ես...
Կը գրկուի՜ս,
ապա մսակոյտերու մէջ
կը մխրճուի՜ս,
եւ հետզհետէ
խորխորատներու մէջ
կը խորասուզուի՜ս...
Ազատում չկա՜յ,
այս թանթիկը չըլլար
մի՛ւսը պիտի ըլլար...
Օգնութի՜ւն... Կը խեղդուի՜մ...
Կատակ չէ՜, կը խաչուի՜մ...
Փրկութի՜ւն... Աստուա՜ծ իմ...
Կը գրկուիս, կը սեղմուիս,
բրդուճ բրդուճ կը փրցուիս,
իսկ փակագծին մէջ
բացականչութիւններ կցկտուր...
Կը կարմրիս, կը խեղդուիս,
շունչի պակաս ունիս,
մինչ փակագծին մէջ
հեղեղանման ձայնաւոր պաչպչուք...
Այսպէ՛ս է.
այս աշխարհին օրէնքներուն
քիթդ գոցելով
պէտք է ենթարկուիս
ու համակերպիս...
Մէկ չէ,
երկու չէ,
երեք ալ չէ,
մատներու վրայ համրել
կարծես անկարելի է,
ըսինք պարզապէս անվերջանալի՛ է,
այս անթի՜ւ
ծանօթ անծանօթ
թանթիկ մանթիկ
կոչեցեալները,
որոնք կþըսեն թէ
իրենց ձեռքերուն մէջ
մեծցած ես,
նոյնիսկ եթէ
ընդհանրապէս
բացարձակապէս
զիրենք տեսած չես...
Իսկ դուն
թանթիկ մանթիկներուն
այս աշխարհին մէջ ,
խիզախաբար կը մեծնա՜ս...
Չէ՞ որ մեծ հայրդ
պատի պէս մարդ էր,
մեծ մայրդ ալ
փառաւոր կին էր...
Երեւի անպայման
երկուքէն մէկուն քաշե՜ր ես...
Յարմար փեսայ
ունենա՜ս չունենա՜ս
հոգդ չէ՜,
միայն թէ հիմա խնդիրը
սա ոտքդ
վերմակէն դո՛ւրս մնացեր է...
Աղջի՜կս
ոտքերդ վերմակին համեմատ երկարէ՜...
վերմակին համեմատ երկարէ՜...
ոտքե՜րդ, ոտքե՜րդ՜...
վերմակին համեմա՜տ...
երկարէ՜...
Ականջիդ մէջ
հեռուներէ՜ն
այսօր կորսուած այն աշխարհէն
միշտ կþարձագանգէ՜...
կþարձագանգէ՜...
Վերմակդ միշտ հետդ քաշկռտած
երէկուան այդ հեռուներէ՜ն
այսօր կորսուած
թանթիկ մանթիկներու այն աշխարհէն
նոր աշխարհնե՜ր հասած,
հիմա հինցած մաշած վերմակին տակ
կը կծկուիս, կը չարչարուիս շարունակ...
Վերմակիդ պլլուած չարչարուէ՜...
Ի՜նչ որ ալ ընես
ոտքդ միշտ դո՛ւրսն է...
Աւելի՛ կը կծկուիս,
կը ծալուիս, կը կոտրտիս,
որ վերմակիդ տակ սեղմուիս,
իսկ առաւօտները
հազա՛ր կտոր եղած
ուզես չուզես
այս նոր աշխարհին մէջ
պէտք է ոտքի կանգնիս...
Այս նոր աշխարհին մէջ
երեսիդ նայողը ո՞վ է...
Պարզապէս
դո՛ւն
հայելիին մէջ
ինծի՛ կը նայիս
ու պատի պէս մեծ հայրդ
կամ փառաւոր մեծ մայրդ
կը տեսնես...
Խիզախաբար մեծցե՜ր ես... մեծցե՜ր ես...
մեծցե՜ր ես...
Դուն մեծցե՜ր
վերմակդ քո՛ւրջ դարձեր,
իսկ ոտքդ
վերմակէն դո՛ւրս մնացեր...
Վերջապէս
ինձմէ այլեւս զզուած,
դուն ինծի կը նայիս
ու վճռակա՛ն կը խօսիս...
Ա՜յ աղջիկ
դուն քեզի նոր վերմակ մը գնէ,
հանգի՜ստ փառաւոր
շնթռկէ՛ պառկէ...
Վիճակդ վիճա՞կ է,
ապրածդ կեա՞նք է...
Ասիկա նո՛ր աշխարհ է,
գնա՛
դուն քեզի համար
նո՛ր վերմակ մը գնէ...
Ըլլա՜յ Ամերիկեան
թեթեւ ու լա՜յն,
կամ ֆրանսական
հազար գոյնով ծաղիկներ վրան ,
կամ չինական
շա՜տ աժան...
Հանգի՜ստ ծածկուէ,
ոտքերդ ուզածիդ չափ երկարէ
եւ մշի՜կ մշիկ երազէ՜...
Կþընդվզի՜մ...
Կռնակս կը դարձնեմ ես քեզի
ու կը փշրուիմ...
Ես
այս նոր աշխարհին մէջ
քեզի հետ առանձին
հինցած մաշած վերմակիս տակ
կը կծկուիմ,
քանզի իմ երազներս
միայն ու միմիայն
այս հինցած մաշած
ու քաշկռտուած
վերմակին տակն են որ կը հիւսուին...
Իմ երազնե՜րս
որոնք կը պատկանին
այսօր կորսուած ա՛յն աշխարհին
ուր կը մեծնայի ես
կամ դուն
ժամանակի՜ն
ծանօթ անծանօթ
բազում թանթիկներու
ձեռքերուն մէջ,
իրե՛նց կորսուած աշխարհին
երազներուն մէջ...
(Ինքնագիր 2, 2007)
Ես : Դուն = յուսահատութիւն
Ես - Դուն = առանձնութիւն
Ես + Դուն = երջանկութիւն
Ես X Դուն = անմահութիւն
10.1.1963
or pulled off my face.
No one ripped my belly.
I was not taken to Istanbul
for either harem
or experimental hospital.
No one nailed me on
a cross saying, “Now let
your Jesus save you.”
No one made me servant
or slave.
No one had me crawl
like a dog or grovel
for a piece of bread.
My soul did not wither
or fold its wings choosing
to drown in the Euphrates
rather than bear another day.
But, oh, my sisters,
now that ninety years
have passed and no one
has spoken for you
I spit out words you
swallowed unsaid.
reprinted with permission from Selected Poems, Diana Der-Hovanessian
Sheep Meadow Press, Riverdale-on-Hudson, N.Y.
Diana Der-Hovanessian, New England born poet, was Fulbright professor of American poetry in 1995, and 1999 at Yerevan State University. She was visiting poet in the Mass. schools for 18 years and has led poetry and translating seminars at universities world wide. Author of 22books of poetry and translations, her work has appeared in literary periodicals including Poetry, American Scholar, Nation, Partisan, New York Times, Harpers, etc.
Click here for the audio clip I am not a guest in my home read by Lola Koundakjian.
Դարեր են անհետացեր
Դեռ Որփէոսի քնարը արիւնաբորբ առանձնութիւն մը կը հիւսէ
Սիրատենչ լարերէն արցունք կը ժայթքի ծիլ ծիլ
Դեռ Որփէոսի քնարը արիւնավառ մելամաղձութիւն մը կ՚երգէ
Եւրիդիկէն է անհետացեր
Սիրատենչ լարերէն թախիծ կը տեղայ փաթիլ փաթիլ
Որփէոս է անհետացեր
Դեռ Որփէոսի քնարը արիւնաթաթախ մենութիւն մը կը կերտէ
Սիրատենչ լարերէն կարօտ կը հոսի կաթիլ կաթիլ
12. 4. 1968
Սիրել բայ - անցեալ անկատար - եզակի Ա. դէմք
Սիրել բայ - անցեալ անկատար - եզակի Բ. դէմք
Սիրել բայ - սահմանական ներկայ - եզակի Ա. դէմք
Սիրել բայ - ժխտական ձեւ - սահմանական ներկայ - եզակի Բ. դէմք
Սիրել բայ - բացարձակ ապառնի - եզակի Ա. դէմք
Սիրել բայ - ժխտական ձեւ - բացարձակ ապառնի - եզակի Բ. դէմք
10. 1. 1963
Կախվել են մտքերը ժանգոտված հույսերից,
Որ քիչ առաջ կապու՜յտ էին այնպես, թեթև էին այնպես,
Եվ պատկերներն են խռնվում Իրականություն կոչվող
Այս մեծ էկրանին․
-Եվ ինչ՜
-Քո հիմար քայլից փոխվում է, ահա,
Մի ողջ առօրյա․
Եվ ես, անզորս, ես ամաչու՜մ եմ․․․
քո տված ցավից,
Ես ամաչու՜մ եմ․․․
-Եվ ինչ է մնում․-
Աչքերս փակել՝սևացնելու համար
իրականություն կոչվող
Այս էկրանը մեծ․․․
125...
Յըստակ ըլլայ թող երազդ, եւ թող տարտամը կապոյտ
Չըխաղցընէ միտքդ, ինչպէս աշնան տերեւ մ՚հողմապտոյտ։
Ապրէ՛ անկախ եւ ուժով, քու հոգիիդ համեմատ.
Եղիր կեանքի անտառին մէջ կանանչ ծառ մ՚հաստարմատ։
Մի՛ ձըգեր սի՛րտդ ջուրին երթալ ծըփալ դիպուածով.
Դէպի նպատա՛կդ գընա, ինչպէս գետը դէպի ծով։
En route vers la France
La nuit vient de couvrir tout entière en silence
La Méditerranée, ivre encore de soleil.
Le ciel devient la voute immense et étoilée.
L’horizon n’est jamais si bas que sur la mer.
La brise douce étend, inlassable, le baume
De la mer sur mes cheveuc sur mon visage...
Le navire tout illuminée, déchire la nuit
De ses flancs d’acier, tranche le pli des flots.
Le navire s’en va.
L’écume du sillage ainsi que mes pensées,
S’enfuit derrière dans une course folle.
Mon âme est déjà loin devant.
J’ai laissé là-bas mon enfance repue d’esclavage,
Ma solitude d’orphelin tissée de misère.
Adolescent rêveur de livres, de cahiers,
Je vais mûrir, au feu de la vie, de la pensée.
Mon désir est aussi vaste que la mer,
Incompréhensible comme une sagesse obscure.
Je veux goûter à la clarté savante, au vin de l’art,
Remporter sur l’arène de la vie des lauriers de gloire.
Missak Manoouchian 1924
Click here for the audio clip a late spring read by Lola Koundakjian.
ԱՆՈՐ ՈՐ ՊԻՏԻ ՉԳԱՅ
Օդը յանկարծ շատ տաք ըրաւ այսօր։
Անտառին մէջ, ուր մենք կ՛ապրինք միասին
բազմահազար մժեղներ
ծնունդ առին մէկ անգամէն։
Իսկ դուն կ՛առնես դեղդ յղութեան դէմ։
Այս գիշէր այնքան գեղեցիկ ես, բարի,
ուշացած գարնան բոյրով օծուն --
միսդ՝ հասուն, արդէն ամառնային…
օ՜հ ուշացած իմ սէր
որքան կ՛ուզեմ կեանք ստեղծել
ճիշդ պատկերիդ համաձայն։
1977
Կարիկ Պասմաճեան, Անաւարտ Խաղ, 1980
He [German Admiral Usedom] said that the Armenians were in the way, that they were an obstacle to German success, and that it had therefore been necessary to remove them, just like so much useless lumber. He spoke about them as detachedly as one would speak about removing a row of houses in order to bombard a city.
—Ambassador Morgenthau’s Story by Henry Morgenthau
When was it?
that Germans and Turks,
Central Powers, too—
pulled from their uniforms,
ORDERS FROM CENTRAL HEADQUARTERS:
“Start from the East; sweep to the Black Sea;
continue through to Cappadosía; later—
swing towards the Ionian West.
There’s a shortage of bullets,
take as long as it takes—be thorough!
Phase I:
“Release your lusts.
Rip! Rape! Plunder!
Chop all useless lumber. (1)
Without mercy: Stab,
kick, drown, burn!
Strip trunks, roots,
branches. Tear! Uproot! Bury!
Clear the land—no twigs,
nor splinters leave.
“Sticks and stones
will break their bones,
and names will mark them.
Call them useless lumber(1) —
until all Armenians, Greeks,
Assyrians, are diminished.
Phase II:
“Prevent Ambassador Morgenthau from
publishing particulars of our crimes!
Render him and his protests useless.
Confiscate all witness books,
remain unrepentant—
‘Was Their Fault’ must be our motto.
Carry on, until the job is done!”
For the lure of coveted minerals,
and the Baghdad Railway Lines—
church bells toll no longer. And,
names like:
Moskarópoulos – Papazián – Pincáro,
cannot be not be heard either.
When hell fell over Asia Minor,(2)
pain knew no bounds
—in the land of their mothers,
and their mothers’ mothers
before them.
So it was for in 1914
through to 1923.
—SOFIA KONTOGEORGE KOSTOS
German: (1)nutzloses bauholtz (1)English: useless lumber
Turkish: (1)faydasiz kereste (1)English: useless lumber
(2)Asia Minor (Turkey now)
Auteur de nombreux ouvrages de poésie, collaborateur du journal Haratch, membre fondateur de Nouvelles d’Arménie, professeur d’arménien, militant Dachnag puis fervent partisan de Lévon Ter Pétrossian depuis l’émergence du "Comité Karabagh" , Zoulal Kazandjian est décédé mardi 24 février des suites d’une longue maladie. La vie de cet intellectuel, qui était l’un des meilleurs pratiquant de l’arménien occidental, a été à l’image de celle de son peuple. Marqué par le déracinement, l’exil, la problématique du retour, la volonté de survivre, de transmettre, de créer.
Né au Moussa Dagh en 1936, lieu symbolique s’il en est de la résistance arménienne, Zoulal a été très vite transplantée dans la localité d’Andjar au Liban, comme la plupart des Arméniens de cette région (placée sous mandat français à la suite de la guerre de 14-18) au moment où elle a été rétrocédée à la Turquie ( 1939). Il avait été envoyé faire le séminaire de Venise en 1949 puis avait rejoint Alep où il exerçait la fonction de professeur d’arménien. Militant du parti Dachnag, il avait été impliqué dans les démêlés de son parti avec les autorités syriennes au début des années 60. L’interdiction de la FRA dans ce pays l’avait obligé à quitter les lieux. Il s’était alors réfugié en France où il a continué d’enseigner l’arménien au collège Mekhitariste de Sèvres. Il commence à cette période à collaborer régulièrement au journal Haratch dont il sera l’un des piliers. Le quotidien éditera d’ailleurs son premier recueil de poésie en 1964 intitulé "Kiangue, Kouyrs" ( ma soeur la vie), puis en 1973 Arevdzaghgi Me Nman" (Pareil à un tournesol). Parmi ses autres oeuvres publiées on peut citer " Charonagueli" en 1988, Nouradouz en 1992, et Hadendir Hye Hin Panasdeghdzoutian" Vol. 1, 1995. Sa collaboration à Haratch, lui vaudra d’être écarté de la FRA en 1978, à une période où la participation à ce journal était passible d’exclusion du parti. Des 1988 il se rapproche du comité Karabagh et de Lévon Ter Petrossian, qui était le fer de lance de l’opposition au régime soviétique en Arménie. Il devient l’antenne privilégiée du comité à Paris, héberge dans son modeste appartement de la rue Rochechouard, les uns après les autres, tous les leaders du mouvement arménien de l’époque. En 1993, il participe à la fondation de Nouvelles d’Arménie dans l’ours duquel il figure jusqu’à maintenant.
Enfin, au début des années 2000, il s’installe définitivement en Arménie, où il avait fait construire une maison. Au cours des dernières années, Zoulal Kazandjian dirigeait "Kragan Tsolker" une publication destinée aux étudiants de la congrégation mekhitariste de l’île Saint-Lazare à Venise. Homme de caractère, généreux, hospitalier, doué d’un esprit vif et volontiers caustique, poète dans son rapport à l’existence comme dans celui à la création littéraire, Zoulal Kazandjian était une des figures fortes de sa génération. Avec son départ, c’est un destin original, mais intimement lié à celui de son peuple qui s’éteint ; c’est une page de l’histoire de la diaspora qui se tourne. Nous présentons à ses deux fils, Vatche et Chahan, à leur mère, ainsi qu’à sa famille et à ses proches nos condoléances attristées.
mercredi25 février 2009, par Ara/armenews
կօշիկներս հագայ մտայ անկողին
ոտքերուս տակ ցաւ զգացի
եւ գիշերը
չվերջացաւ մազերուս մէջ
կ՛երթայի մոռացումէն անդին
անհաւանական յայտնութեամբ եւ քայքայումովը մարմնիս
որ
էր
տարբեր կենդանութիւն
միակ յօրինումը շնչառութեանս ընկղմած
ուր դուն
օ վերջին կարօտս ոլորուող լեզուիս
վերջին ափը կողերուս տաքին
վերջին բառը կոկորդիս
վերջին ճիչը մատներուս
եւ առաջին վախը մերկութեանս
կօշիկներս հագայ մտայ անկողին
կորսնցնելու ինչ որ ունիմ
ինչ որ կայ
աչքերուս մէջ եւ անդին
ինչ որ տուին մարմինիս
լսելու
ինքզինք
իրմէ ասդին
ինքնախոր
ուր դուն
դանդաղ հեղումս ինքնամէջ
դանդաղ կորուստս քեզմէ դուրս
ըսէ ինծի կինն եմ վերջին
եւ ես
կը հանգուցեմ կօշիկներս ձեռքերուս
մազերս կարճ կը կտրեմ
եւ անկողինս կը շաղկապեմ ծունկերուդ
կօշիկներս հագայ մտայ անկողին
Oh, black-haired nine that did brave
my most grave moments to send me a song:
Each day, you bask in the sunshine
of my praise, and like seashells
nesting on an ocean bank
you wait for me to cast my net
and gather your choral wave of heroic hymn.
Pierian roses, I found you on the low
end of the city in the open hands
of the ragged man asking for work.
“Anything’ll do,” he said
You ached to reach into the deep
pockets of his coat, but could not.
I found you in the reflection
of a barroom mirror, costumed in sari
you stole a magic carpet to cut an extra
hour out of the night, then gave it up
when your sad eyes signaled you home.
I found you in a gallery, too shy
to speak to the artist;
you hid in the shadow of a corner
of the room. I managed to carry
your words home in a basket
and watched as you hung them out to dry.
And once, when I thought you were lost
to me forever, I found a remnant
of you caught like a loose thread
between the lines of an old poem;
and I rediscovered the simple beauty
of a single word: Muse,
and you played a symphony in my mind.
Brenda Najimian Magarity © 1990
This poem was previously published in California English, 1990 and California Victory, 1992
Click here to hear the audio clip The Painting read by Lola Koundakjian.
Էրօլ Սարաֆեանին
I.
ԱՆ ՈՐ ԿԸ ՆԿԱՐԷ
Սենեակ մը ուր ամէն բան անշարժութեամբ քարացած
Առարկաներ իրենք իրենց աշխարհներուն խորերը
Պաստառ մը լերկ ու պրկուած միատարր
Լոյսի մութի յաւերժական այդ նոյն խաղին ակնդէտ
Դուն կը նստիս ու կը շնչես առանձին
Դուն կը գծես ու անհամբեր կը սպասես
Դուն կը կենաս, կը մտածես, կը ներկես
Կեանքի մահուան սահմանները ճեղքելով
Յետոյ պահ մը լուռ կը մնաս, նման սառած սենեակիդ.
Կ՛անշարժանաս նոր կեանքի մը ծիլերուն դէմ անբառբառ՝
Երբ կը տեսնես օտարոտի՝ քու սենեակիդ ստուերներէն ամպամած
Երկու աչքեր լուսաճաճանչ պաստառէն դուրս կը ժպտին…
Այս այն պահն է ուր ամէն բան իր լրումին հասած է …
II.
ԱՆ ՈՐ ԿԸ ՆԿԱՐՈՒԻ
Եթէ նոյնիսկ նստիլ չուզես թիկնաթոռին անշարժութեան մէջը դուն
Քու գիծերդ խառնաշփոթ կ՛երթան մխուիլ պաստառի մը խորութեան մէջ ակամայ
Քու գոյներդ - լոյսէ անդին - ոլորտներու եզերքներէն սողալով
Յանկարծ կ՛իյնան մատներու տակ յարաշարժ,
Մտածումներդ այնքան գաղտնի, աչքերէդ դուրս լուսարձակի ուղղութեանբ
Կ՛երթան զօդուիլ աչքերու հետ կիսաբախ՝
Որոնք դէմքիդ բջիջներուն տակ թաքուն -- միս ոսկորդ կը ճեղքեն
Ու վրձիններ իրարու հետ, իրարու քով կը վազեն
Երեք լայնքով տարածութիւնդ անգթօրէն մակերեսի վերածած
Կը հարուածեն կամ կը շոյեն պաստառի մը ողորկ ու լերկ երեսը
Քեզմէ անդին դուն կը շինուիս
Քեզմէ անկախ դուն կը խորհիս
Քեզմէ հեռու դուն կը շնչես
Ամբողջութիւնդ կը հեռանայ, կը նօսրանայ հետզհետէ
Ձեռքերովդ որքան կառչիս
Աչքերովդ որքան գոցուիս
Ալ դուն դուն չես, դուն քեզմէ դուրս
Ուրիշի մը մատներուն տակ կը ծնիս…
16.2.1974
« Տալ Միայն» Իսթանպուլ 1975
պատուհաններուս վարագոյրները փակելով աչքերուդ վրայ
բաց մութը մինչեւ վերջ
քաղաքը կը քնանայ անկողինիս մէջ խռացնելով յոգնածութիւնը
մարմնիս,
քաղաքը որ է վայր մը եզերքի պատմութեան
ուր ամառնային տաքը դիմաւորեցին հովանոցներու շուքերուն տակ
պահուըտելով ու ձմեռը մոռցան ձիւնին ճերմակէն զարմացած
պառկած է թեւերուս մէջ
տղայական սրիկայութիւն մը խաղալով, խաղալով, խաղալով
շունչիս համը փոխելով
փողոցի բոլոր կիներուն մէջքերուն գօտի կապելով
կարմիր, կանաչ, նարնջագոյն
բաց մութը մինչեւ վերջ
ջնջելու բոլոր լոյսերը յոգնած թաղամասերու անկիւններուն
ուր օթօները ետեւ ետեւի կը շարուին
կատուներուն սեռաբանութենէն գրգռուած, հիացած
անշարժացած ինչպէս մարմինը քաղաքին
որ հազարումէկ երազ որդեգրեց, բայց պահեց նոյն անունը
ինչպէս անունս, որ փոխեցի, փոխեցի, փոխեցի
կրկնուելով
նոյն ճամբաներուն մոխրագոյն հեշտանքը աւլելով
բաց մութը մինչեւ վերջ
լսելու զարկը քաղաքին
որ հագուստներուս մաշած խիղճը կը հեգէ
ու կը ձանձրանայ
Սոնիա, կ՚ըսեմ, քնացի՛ր, առաւօտեան աշխատանքի պիտի երթաս,
բայց Պէյրութը կը շարունակէ խանգարել
պտտիլ մարմնիս մէջ
սենեակիս թափթփածութենէն հիացած
ուր կայ ջնջումը երազիս
կախուած կանաչ լուսամփոփիս մտերմութենէն
որ տուաւ ինծի միակ եւ անկարելի պոռնիկ նայուածքը գիշերուան
եւ
ես՝ ծնծղայ բորբոքած
վանկատեցի մարմինս բարձրաձայն
բաց մութը մինչեւ վերջ
սեւը ուր կը խրեմ ձեռքերս թերեւս դառնայ անկողին
որ դուն չունիս
ըլլայ շուրջդ նորոգուած պատկերը քաղաքիս
պարպէ ինչ որ ուրիշ մը բնակեցաւ
սանդուխներէն վար բանաստեղծութեան
բաց մութը մինչեւ վերջ
բաց
instead
of a new lover
he fantasizes
a penguin publication
royalties
a cottage
by the sea
after a reading
he prefers to get drunk
and think more about
his new poem
instead of the
phone number he received
from an admirer
tormented by one of his
“fillers” he wrote
just to get published
in a small press
magazine
for entertainment
he watches the hockey game
buys lottery tickets
goes to the racetrack
hoping to win
like a longshot
as the underdog
odds
at 10,000 to 1
Shaunt Basmajian, copyright 1987, from Biased Anthologies
Արի', ի'մ քաղցրիկ աղաւնի,
Ոսկի խնծոր զարմանալի,
Զքեզ տեսնողին բիւր երանի.
Դու բարի եկիր, բարի եկիր։
Դու, որ եկիր, երևցար,
Իբրու արև ինձ ծագեցար,
Ցընծութիւն ինձ պարգևեցար
Դու բարի եկիր, բարի եկիր։
Ուրախութիւն հոգոյ իմոյ
Ո'չ գոյ բընաւին առանց քոյ,
Ով իմ ազնիւ գերայարգոյ,
Դու բարի եկիր, բարի եկիր։
Տրտում էի՝ ուրախացայ,
Մեռեալ էի՝ կենդանացայ,
Ինձ երանի, որ զքեզ տեսայ.
Դու բարի եկիր, բարի եկիր։
Բարի եկիր, իմ սիրելի,
Իմ գերազնիւ գերգովելի,
Իմ աչաց լոյս, իմ նազելի.
Դու բարի եկիր, բարի եկիր։
Baghdassar Tbir (1683-1768)
I
It is 1910,
and I hear
the voices
of young women
as they weave.
One says,
“Let us read
Sayat Nova
at midday.”
“I, too, am a poet,”
another says,
“but tell no one,
the Turks despise
Armenian poets.”
And they giggle
with hearts
that flutter
like those of doves
in spring
believing
life will go on
like this forever
working, weaving
casting the dye
into a
deeper, deeper
purple
that they weave
around a sunburst design.
II
In 1915
everything changed;
a nation’s people
were lined up
and marched to sea.
Hands,
that could write
rugs
in the language of color,
colors
derived from herb and root
and the earth itself,
hands, that could write rugs,
fell
limp
at their sides.
Most died crossing the desert,
bones bleached by the sun
left
sticking out of sand
pointing, pointing
to a God they had known.
One nation
jostled out of a sweet dream
and forced
to leave
their carpets sleeping,
one nation
caught in the Turk’s jaw,
his iron teeth
clamped down
and opened
the grid of genocide.
And the breast of Armenia
ached
to suckle the children
who were gone.
III
It is present,
yet memory
makes the past
present too.
Somewhere
one
still collects
the wool
from the backs
of sheep,
and somewhere
one
still weaves
a double-headed eagle
that dreams of Eden’s Garden
when it was new,
and somewhere
in a place
not unlike Mount Ararat
the nightingale
sings
of an angel
woven into an unfinished design.
An angel,
who patiently waits
for her weavers
who call themselves
Armenians.
©1986 Brenda Najimian Magarity
This poem was previously published in Ararat Quarterly (1996) and Armenian Town (2001)
Ժամը 20 ին
Մազերուդ չափ սեւ գիշեր մը
Քաղաքը պաշարեց
Իսկ ես նստած
Քեզ կը մտածէի դիցուհիս
Հիմա ժամը 23.30 է
Հիմա նիրհելու
երազելու
-եւ կամ ինչ գիտնամ-
գոնէ սիրահարելու ժամն է
Մինչդեռ ձայնասփիւռը
Քու շրթներուդ չափ անուշ երգ մը կը սփռէ
Իսկ ես նստած
Դեռ քեզ կը մտածեմ հրեշտակս
Ժամը 01 ին
Վերջին հանրակառքին հետ
Քու աչքերուդ չափ խոր լռութեան մը մէջ
Պիտի թաղուի պողոտան
Իսկ ես նստած
Դարձեալ քեզ պիտի մտածեմ
Եւ պիտի մոռնամ թէ գիշեր է
Գիշեր մը որ քու մազերուդ չափ սեւ է
unable to find a good job
cope with urban reality
dance with the system
the post-downtown poet
tries to figure out ways
to avoid his life
like the rest of the 20th
century
in the back alley of an urban
north american street
he contemplates life
the sad state of the world
his existence
with and without reason
drinks a beer
at a down and out tavern
argues with a pensioner
about politics
the current state of the economy
waving the flag
for more deficits and wars
for more welfare cheques and
violence
for more crime and social injustice
for the next 5-10-15 years
waving the flag
without reason
Shaunt Basmajian, copyright 1987, from Biased Anthologies
Click here to hear the audio clip Raining read by Lola Koundakjian.
Ի՜նչ աղուոր է ուրախ ըլլալ
Ու չտխրիլ անձրեւով
Կամ չխորհիլ թէ ալ կրնայ
Արցունքի ալ նմանիլ…
Ի՜նչ աղուոր է խորը հոգւոյդ
Բորբ արեւ մը ունենալ
Մինչ ձեռքերդ վերմակին տակ
Պաղութենէ կը սառին…
Ի՜նչ աղուոր է աչքերուդ մէջ
Ծիծաղներով արթննալ
Ապակիին վրայէն երբ
Կաթիլները կը սահին…
Ի՜նչ աղուոր է երջանկութիւնն երգել անձայն
Մինչ հովն անդին
Տերեւներու ողբին նման
Միսմինակը կը գոռայ…
Ի՜նչ աղուոր է գիտնալ ասոնք
Զգալ կեանքը կուրծքիդ տակ
Եւ մանաւանդ հաւատալ թէ
Ամպերուն տակ երկինք մը կայ անպայման։
Ի՜նչ աղուոր է երբ մարդ կրնայ
Երջանկութիւնն այսպէս բաժնել
Բոլորին հետ հաւասար
Եւ վերջապէս սրտովն ըսել բոլորին
Թէ աղուոր է ուրախ ըլլալ
Ու չտխրիլ անձրեւով։
24.11.1962
« Տալ Միայն» Իսթանպուլ 1975
Why Saroyan
are you not
of this earth
anymore?
Where will your
typewriter
blink out
the lights
tonight?
And when will your
ashes
shower over Bitlis
as you wished?
You have taken all
the answers with you
cunningly,
succinctly,
and left the world
to argue
as you willed it?
Yet, in the end
you asked:
Had not
this earth
the time
to make
another day
with you?
Brenda Najimian Magarity ©1984
This poem was previously published in Ararat, 1984, Armenian Town, 2001 and William Saroyan: Places In Time, 2008
Հիմա յանգն ես դու իմ երգի,
Զանգը հոգուս,
Որ մաքրում է ժանգը սրտիս
Ու ղօղանջում։
Արդեօք, ե՞ս եմ արդ երգում քեզ,
Թէ դո՞ւ ես ինձ
Երգում այսպէս մրրկայոյզ։
Մենք իրարու տէր ու գերի՝
Անցնում եմ ես
Լանջիդ հասուն արտով բերրի,
Եւ դու՝ սրտիս մարգով կանաչ
Ու գեղգեղում.
Ինչպէս մի վիթ ջուր ես խմում
Հոգուս ակից սիրակարկաչ,
Ու մենք իրար բոյրն ենք շնչում
Առանց հառաչ։
Հիմա յանգն ես դու իմ երգի,
Զանգը հոգուս,-
Ո՞ր մէկս է երգում այսպէս
Ու խլրտում.
Անցնում ենք մենք այնպէ՛ս արբուն,-
Ես՝ այգիով հասուն լանջիդ,
Դու՝ իմ սրտի դաշտով կանաչ,
Ու մենք իրար բոյրն ենք շնչում
Առանց հառաչ։
-well lit,
well, remove the lid,
open the letters
in response to
the help wanted classifieds;
I am the man,
expert in the field,
over ten years experience,
in life, in real.
This Holiday Season,
Give me a place,
Where I may produce,
Do the things, which will pay,
the rent, the mortgage,
toys to the children
This Holiday Season.
I have cast my ballot
one thousand and one times
with a twenty-nine cents stamp (wow its 42 now)
enclosed with my resume
with a salary history,
a list of references,
as I wish to be considered
for the position of …
for the prostitution of …
as advertised in the New World Order
and I promise this time:
I will not sell loans to those
who will forget to build
I will not provide arms and ammunitions to those
who will forget to spare the civilians
I will not sell my country and my government to those
who will repay me for my treachery and treason
I will stop selling whatever it was that was called decency
whatever is left of . . . me.
I need a candle for this holiday season
and when I cleanse my soul,
and when I start working again,
after this holiday season,
I will only sell drinking water
and I won’t remind you that
you forgot to pay.
I will give you things
which you can use, goods
which will definitely improve
the quality of your life.
Pray for me this holiday season,
better yet, vote for me
this holiday season!
the triactor in the tenth race
a winning lottery ticket
the million dollar mail sweepstakes
1001 relationships
a mansion over the hill
a major recording contract
an international best seller
love
Shaunt Basmajian, copyright 1987, from Biased Anthologies
Flowers aqua and yellow
pressed between your Russian
and our English.
Flowers tidy and dry
colored portraits
pastel shades
a flattened bud pointing
to a word or phrase:
A reservoir left open.
I have forgotten why I put them
here
these book barnacles
living on the rhythm of a line
all these years
getting lost in translation.
Ah,
Akhmatova
I wish I could have softened
the down of your cold pillow
in Kiev.
Brenda Najimian Magarity © 1982
This poem was previously published in Encore, 1982
The Armenian Poetry Project invites authors of Armenian heritage, or, individuals who write poems relating to the Armenian world, to submit their work for consideration.
1. Poems must be written in Armenian, English or French and must not be translations.
2. Armenian text must be in UNICODE.
For information on how to prepare your PC or Mac for Unicode, click here or go to Apple help page.
To change your text into Unicode click here.
3. Up to 5 pieces are accepted for consideration. Send these by email along with a cover letter, short biography and a JPG picture.
4. Copyright must be included as well as information regarding previous publication.
Lola Koundakjian, Curator and Producer
armenianpoetryproject[at]gmail.com
Click here to hear the audio clip The Telephone read by Lola Koundakjian.
Կը դիտէ
Հեռաձայնը զիս կը դիտէ
Հեռաձայնը զիս կը դիտէ ակնդէտ
Սեւ աչքերը քու աչքերուդ կը նմանին…
Կը սպասեմ
Քեզ կը սպասեմ ես անհամբեր
Քեզ կը սպասեմ ես անհամբեր ժամերով
Սեւ ժամերը օրեր կ՛ըլլան կ՛երկարին…
Կը մնայ
Հեռաձայնը լուռ կը մնայ
Հեռաձայնը լուռ կը մնայ անբարբառ
Մինչ սեւ բառեր կը կուտակուին մտքիս մէջ…
Կը տանի
Սրտիս զարկը կը տանի զիս
Սրտիս զարկը կը տանի զիս գործիքին
Սեւ գործիքը հոգւոյս վրայ կը ճնշէ…
Անշարժ է
Հեռաձայնը անշարժ է դեռ
Հեռաձայնը անշարժ է դեռ կը քրքջայ
Սեւ քրքիջը կը տարածուի, կ՛ընդլայնի…
Կը դողան
Մինչ ձեռքերս կը դողան
Մինչ ձեռքերս կը դողդղան անոր դէմ
Սեւ դէմքին պէս սեւ շրթունքներ, ականջներ…
Կը դիտէ
Հեռաձայնը զիս կը դիտէ
Հեռաձայնը զիս կը դիտէ ակնդէտ
Սեւ աչքերը քու աչքերուդ կը նմանին…
4.4.1960
Իրմա Աճեմեան, « Տալ Միայն» Իսթանպուլ 1975
–Մի՛ թողեք, որ կինն արտասվի
Ո՛չ բքին, ո՛չ ցրտին, ո՛չ մթին
Ինչ աղետ էլ, թեկուզ պատահի,
Ո՛չ սիրուց, ո՛չ մեղքից, ո՛չ չարած
խոստումից ամոթի,
–Մի՛ թողեք , որ կինն արտասվի։
Ինչքան էլ խոր ձեր սիրտը խոցվի
Նրա խոսքերից անմտած.
Ձեզ խնդրում եմ , մի բան հասկացե՛ք,
Որ ասվել մտքից՝ գերհոգնած;
Ներե՛ք, հաշտվե՛ք , դիմացե՛ք
–Մի՛ թողեք , որ կինն արտասվի։
Հանե՛ք թշնամանքն ու քենը,
Կրճատե՛ք լռության սահմանները,
Մի՛ բեռնեք նրա նուրբ ուսերը
Մեղքի ձեր մասով կորացած։
–Մ՛ի թողեք, որ կինն արտասվի։
Ու ինչքան էլ թեկուզ դուք հոգնենք
Կյանքի ձեր բաժին օվկիանում,
–Մի՛ թողեք, որ կինն արտասվի
Թաքցնելով ձեր մեղքն իր հոգում։
Այդ դեպքում կդառնա մի պարգև
Ձեզ համար այն կինն, որին
Սիրել եք, ներել, դիմացել
Ձեր կյանքի փոթորկած ժամին։
Կդառնաք դուք այնժամ այն հպարտ
Տղամարդն ու միակ սիրելին,
Որ պահել է անլաց ու անցավ
Կնոջն անպարտ իր կողքին։
Կնայեք դուք ուղիղ ձեր կնոջ
Սիրուց ժպտացող աչքերին։
Որ կյանքում դուք հպարտ միշտ քայլեք
Ու լինեք դրան արժանի
Մի՛ թողեք, որ կինն արտասվի
Ամենուր, հավիտյան ու երբեք։
A tardy goose honks its way back to its watershed;
night is a hand’s length and breadth away.
Love escapes somewhere in the distance;
a bullfrog croaks a somber warning, throwing
in the towel for the night between
stars laying their silvery stitchery in fallow air;
and the moon, whose patience has been stirred with a
knife, surrenders momentarily to a spider-like mask.
Pinkish webbed veins stream over that once proud face;
in this stark silence there is but one conclusion:
There will never be another you or me, we shall
exist as Poe’s raven declared, “Nevermore.”
Only the complexion of this night’s air and stagnant
sky shall survive. Though the moon under heavy guard
tries to whisper encouragement, the embroidery
of her dark robe patterns the itinerary of life’s
journey; and this I know; love shall turn itself
inside out, comb the earth’s gravity for a place to
hide, then fade away forever. Desire casts no spell
upon that which can be depended upon. Tonight,
even wicked stepmothers hold their hoary breath
and cross their crooked fingers. The wish for
morning has a severe way of manipulating us into
compliance, all of us with some good, some evil.
Even those with too much of one or the other
shall never forget the solitude of a hopeless
paradigm of stars crested in irregular sequence
at the mouth of the moon. There is no way to judge
the sun when one fears never seeing it again.
We beg for the sun and his potent majesty
to mediate any error of space or time that elapsed
between the dread of days gone marching through
this splendor of irrevocable harm. Love is an
endangered species soon to become legend or myth
like the unicorn, bold, brazen – horned spectacle
of virtue. Error transcends momentary fear of grace.
The water is too shallow for the goose; he dreads
the thought of leaving at dawn. How can
we blame him? He mercilessly plucks out his own
strength in the night until only his feathers remain.
Brenda Najimian Magarity ©1996
This poem was previously published in Ararat, 1996 and Armenian Town, 2001
Առավոտյան ես փորձեցի բռնել հեռու փախչող օրվան,
Եվ նրան հասա միայն իրիկնամուտից առաջ,
Երբ խոնարհվում էին ծաղիկները խոտերի վրա,
Երբ ջրերը գիրկն էին հասնում ծովի,
Եվ գյուղ էին մտնում հովերը՝ սարերից պոկված․
․․․Եվ հասա․․․
Մի ծաղիկ, ահա, իր գլուխն է խոնարհում
․․․մեկ ուրիշի վրա․․․
125
Տալ տալ միայն, գրել, պատռել էջերը
Լափել, ուտել տողերու մէջ թաքնուած
Հազար իմաստ, հազար աղօթք Աստուծոյ,
Լռել սակայն ու չարտօնել ոչ ոքի
Թքնել խորը այս անիմաստ աշխարհին
Հարուստին ալ ոսկիներու ծոցը մերկ
Դահեկան մը երկարելով մեղքնալ։
Ըլլալ սակայն, զգալ միայն ու ապրիլ
Ծովեզերքին աղօթքներու երկարիլ,
Լերան ծոցէն ամպին իշխել, չընկրկիլ,
Լեցուիլ սիրով, նուիրումով սրբանալ
Տալ տալ երկար, գրել, պատռել էջերը…
10.10.1971
Իրմա Աճեմեան 1936-1990
« Տալ Միայն» Իսթանպուլ 1975
Divided
Within
Outside
By waters that separate
Your land
And my world
Generations
Of loved ones lost
Gaps
Of history unknown
Of crimes denied
Of power and privilege
That destroyed
That destroys
Our understanding
Of each other
We continue to live our lives
With each passing day
The tears that I cry
Fill the oceans that divide
Me from myself
…And we belong to no one
Not even each other
But memories are strong
And you will be a part of me
ALWAYS
Used here by permission.
Brenda Najimian Magarity is a second generation born in America Armenian writer whose work includes poetry, fiction, non-fiction and memoir. Some of these have appeared in publications such as Pandora, Sing Heavenly Muse!, California English, California Victory, Ararat, Hye Sharzhoom, and Encore. Her work has also been included in these books: Armenian Town, William Saroyan: The Man and the Writer Remembered, and most recently, William Saroyan: Places in Time. She writes of loss, joy, reverence, danger, panic, adventures with William Saroyan, Armenian history and culture, and significant moments of the human predicament.
An incredible event in her life led to much of her writing. William Saroyan frequented her father’s dry-cleaning shop in old Armenian town of Fresno, California. Because of this, Brenda met and quickly began a fond friendship with the great author. In the mid to late 1970s, Brenda became an unofficial chauffeur for her mentor.
In January of 1977, Saroyan went to school with Brenda. At the time, she taught drama and English at Madera High School. The day became memorable for students, teachers and staff alike, as her Armenian hero enchanted audiences all day long. Currently, Brenda is writing Driving Saroyan, a memoir of her years as his friend.
Sweet Mother,
you carry with you
the smell of mint leaves
in summer.
You are the mediator
between the grief
of darkness
and the utter calm
of daybreak.
You betray no one but
yourself
when you change
direction.
Gentle breeze,
only you could
untie the knotted
shoelaces of
childhood error.
Only we
can worship
the wind
for its manifest mystery.
Brenda Najimian Magarity ©1978
This poem was published in Citybender, 1978, California Victory, 1994, and Armenian Town, 2001. It appears here courtesy of the author.
what's the use of looking
beyond the transparent glass
when you cannot let your soul
travel out and away from you,
to experience the wildness of the forests,
the infinity of the skies,
the uncertainties beyond the first horizon.
and don't you look at me like that!
I am not the one who can show you how!
you have to give birth to your love within you!
as for me, well I ...
I may put together some utterances,
so that you may create your meanings
through the recognition of my words.
I may put together some colors,
so that you may envision your portrait
through the vibrations of a traveling rainbow.
I may select some sounds
from animal calls or cosmic waves
so that you might live the music you feel.
I may also generate some thoughts
so that you might choose your religion
to draw boundaries on your life.
But all I really want to do
is to transfer some feelings
from my heart to yours, so that
my love, and your love, could be ours.
Do you want to go back to your previous lover?
Are you serious about falling in love again
with the person of so many years ago?
All you have to do is to be friends with me, then
Become intimate a little bit
and wham, or swish all of a sudden
it will come back to you, and you will realize that
you and you ex belong together.
It’s not a theory it has been tested.
Step by step, again and again.
Susan became a friend of mine
in March, we were intimate in June,
in July, she brought back her ex-lover
from France, and moved away with him.
With Carol I became acquainted in July
developed friendship in October,
we were intimate in November
and before that month was over
she knew that the person with whom
she broke off two years ago, was the person
she was looking for.
So you see it is proven, it works,
and you have nothing to lose
you will either find your former lover
or this ad will reappear
with your phone number.
I am in my room
Where I can often be found
Listening to lovers’ songs
That is more like background noise
As my life often is.
I see the wooden dancer
Brought from Armenia
She is bare-breasted
With free-flowing hair
And jubilant skirt!
Her head covered
With what is part of my history now
A tambourine in her hand
Raised high
Eyes closed
Dancing to music
Only she can hear.
I am lying on my bed
My naked body exposed
In the only safest place
Left on this Earth
My Aloneness
I wrap it around me
Like a bright red-orange scarf
One of the few things
My mother brought with her
To this godforsaken country
When she was 21
How old I am now.
My body
With its own history
Too many
Taking parts of it
Have TAKEN pieces of it
Slowly for years and centuries
Sometimes
Going to the gym helps
I give my body strength
So it may appear that
My mind is strong too
And it has its walls
As I always have.
I pretend that I am
Protected
By this strength
Like the black obsidian stone
That populates
The other country
Where I should’ve been born
But can only visit
Like the few other tourists
Because nobody ever really
Just goes to Armenia
With its mountainous land
And ancient customs
Unless they want to study
Or exotify
Us somehow.
But my body knows
What my mind cannot comprehend
When I was hospitalized
Because I couldn’t walk for days
And the white male doctors
Could not understand
What is/ what was
That was wrong with me.
But my body remembered
The year before
I had gone to Armenia
For the very first time
To see relatives
I never knew I had
And my body reacts
Upon my return
Not because of something
I ate when I was there
As they would have me believe
But because it was misplaced
Lost
Forgotten
Somewhere
In that space inbetween.
Used here by permission.
you who held me
for 14 months
but came and left
across borders
of many kinds
you who i drove away
war is peace they say
but the monotony of our days
was too much
for me to bear
you across the ocean
give your love to a black cat
and i to a beige poodle
we didn’t realize
the telephone was broken
for you home is here
you say
but for me it is where i am
and sometimes
that was with you
you sound different now
but maybe you always did
and it is in fact i
who am listening
with different ears
i feel you in my bed sometimes
and the scent of you lingers on
but being multilingual
doesn’t mean we speak
a common language
you without a home
often tired and hungry
i am well-rested and well-fed
and regretful of all
that i didn’t say
(and all that i did)
you raised in the lowlands
learned to ride a bike
before you could walk
now back again attempting
to unlearn racist idealogy
i raised in a cold climate
learning more than one history
raised to be proud of my isolation
teaching others
how to say my name
you & i tried
to overcome boundaries
others set upon us
to love on the margins
to dare to speak
as lovers, as allies,
as traitors to war
but to fuse
the reality
with the dream
is what’s best
now i think
Used here by kind permission.
“I am a queer Armenian woman who continually challenges assumptions made about me and the world I inhabit. In a previous life, I worked in social services, but these days I’m more interested in contemporary art, online publishing and the potential for social media. I speak English, Armenian and French; I am fascinated by the art of communication in its many forms. Experiences of belonging and not belonging, as well as notions of community, inspire and inform my work.”
_Դու գնում ե°ս…
Իսկ ես քահանայաբար
Օրհնում եմ ճանապարհը քո,
Իսկ սիրտս, ահա’,
Ճամպրուկներն է հավաքում`
Մեկնումից առաջ.
_Դու գնու°մ ես…
Իսկ ես քահանայաբար
Օծում եմ մեկնումը քո,
Ու քահանայաբար
Աղոթք մրմնջում անհասկանալի,թե
_Զլօյս վառեսցեք
Ճանապարհին նօրայ…
Ու ձեռքերս, ահա’,
Խաչակնքելու փոխարեն ,
Ցտեսությու’ն են ասում
…չցանկանալով…
Ու ես ջուր եմ ցանում քո ճանապարհին,
…որ վերադառնա’ս…
125…
Մենք բաժանում էինք
Լավը`վատից,
Թացը`չորից,
Խորը`բարձունքից
Ու ծովը` ցամաքից.
Ու այդպես էլ բաժանեցինք
Անկիսելին,
Իբր` երկու մասի,
Իբր` հավասար,
Բայց ինձ ոչի’նչ չմնաց,
Ես ին’չ արեցի
Ու ինչ արեցիր դու,
_Ինչու արեցիր…
Ես ամեն ինչ թողեցի
Այնպես,ինչպես կար,
Այնպես,ինչպես եղել էր ու կար
…դեռ 1000 տարի,
Ափսոսացի,
Սփոփեցի ինքս ինձ,
Թե 1000 տարիներ
Դեռ կգան ու կգնան ,
Կամ էլ կմնան,
Թե իբր այդպես
Եղել է ու կա,
Կլինի նաև հետո,
1000 տարի հետո.
Կբաժանվեն մարդիկ,
Կբաժանվեն ձեռքեր,
Կբաժանվեն թվերը նաև,
Բայց զրոն չի բաժանվի,
Ոչ բաժանման խաչմերուկում
Ու ոչ էլ անվերջ հեռվում`
Արևից էլ այնկողմ…
…Բայց դու արեցիր դա,
….Առաջին ու վերջին անգամ արեցիր…
_Գիտես ,սիրելիս,
Թե մեր (Մե’ր),
Լեռնաշխարհի մարդիկ
Ինչպես են տուն տանում հարսին.
Ափսեներ են դնում
Տան սեմին,
Որ տուն մտնելիս
Հարսը փշրի,
Իբր դրանով
Խափանվում է չարը
Ու հարսի հետ տուն է մտնում բարին:
Իսկ դու’,սիրելի’ս,
Տուն դեռ չմտած,
Ափսեների տեղ`
Սի’րտս փշրեցիր:
_Գիտես,սիրելիս..
125 -" Ծնվել եմ 1983թ, ք․ Ապարան, 2000թ-ին ավարտել եմ դպրոցը, հետո ծառայել եմ բանակում (2001-2003թթ),
սովորել եմ ԵՊՀ ինֆորմատիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի ֆակուլտետում, աշխատում եմ․"
Ըսպիտա՜կ վարդեր, ըսպիտա՜կ վարդեր,
Զոր հովն անտեսեց այս ճամբուն վըրա,
Շամբուշ հովն աշնան` որ կը դղրդեր
Մոլեգին` հողին ընդերքն համորեն:
Ճերմակ գաղափա՜ր, ճերմակ գաղափա՜ր,
Աշնան մոլուցքեն դողահար հիմակ,
Համբու՜յր շուշանի, դյութանք ձյունեղեն,
Փերթ փերթ լուսինկա, ապրշում համակ:
Բե՜ր ինծի իղձիդ կաթը խանդաղատ:
Մենավո՜ր վարդեր, որ մելամաղձիկ
Մառախուղներուն մեջ դեռ կը ժպտիք,
Ապրեցե՜ք հոգվույս մեջ հավերժորեն:
Մեղմութիւնն այս, հեշտանքի պէս համակող,
Քաղցրութիւնն, ուր ճաթըռտում են ճութ ու ճիռ,
Դո՛ւ քաղեցիր բիւր այգերից հողմակոծ,
Բիւր օրերի օշինդրից դո՛ւ քամեցիր։
Հանապազորդ հացիս վրայ լոյսն այս քո
Հացս երկնած հողիս հոգին չէ՞ միայն,
Որ երջանիկ էր, երբ նոյնիսկ մէ՛կ հասկով
Իր խաչբուռն էր հիւսում տօնին աւետման։
Իսկ քո կապոյտն այս պաստառոտ որմն ի վեր,
Ուր դալկաթերթ ծաղկանց հետ լուռ դէմքերի
Յառումներն են արդէն համա՜կ հրաւէր,
Ժպիտը չէ՞ այն գոհութեան գերագոյն,
Թէ արտօրէն ծովածփիկ ու բարի
Իրիկնացար արդարեւ, հե՜զ իրիկուն։
it is not beauty alone
it is not the abundance of wealth
it is not shared poverty
it might give birth to gods
it might grow on beaches
it is more colorful than a rainbow
it is indescribable
it does not drip like blood
it might seem untouchable
it is definitely imaginable
but you still always wonder
if it ever exists
the warmth the tears the jealousy
the aggression the beauty
…
LOVE
…
Քսան հի՛նգ տարի քո հայելու դէմ,
Օ՜, համբերութի՛ւն, քսան հի՛նգ տարի։
Հերիք չէ՞ քո մէջ իմ դէմքը դատեմ՝
Մէկ հմայքի դէմ գտնեմ բի՜ւր թերի։
Գեղեցի՛կ ես դու եւ շուշանափայլ.
Մեղք է քեզ եղծել քո գովքով անգամ։
Բայց տուր ջրերիդ զուլալուել, ծփալ
Մի քիչ էլ գոնէ, ճերմա՜կ բարեկամ։
Ես գիտե՛մ, շունչս, քեզ աղօտելով,
Քեզ չի դարձնում նախկինից անբիծ,
Սակայն ի՞նչ անել, ինչպէ՞ս, եթէ լոկ
Ձեռքերս քեզնով ուռչում են ծափից։
Ի՞նչ անել, եթէ այն օրից, երբ իմ
Աշակերտական տետրից սահելով,
Վիճակեցիր ինձ քո փայլով նրբին
Տեսնել իմ հեռուն, ինչպէս ձնհալով...
Դու գիտես, թէ ես ուզեցի միայն,
Որ շարունակի խարշափել վրադ
Ծառն այն, որի դու գոյութեան վկան,
Ծնունդն ես, յուշը եւ խոստումն առատ։
Ուզեցի, որ դու չլինես յօժար
Իմ սարքած ամէն տօն ու հանդէսի,
Որ գէթ մէ՛կ անգամ ժպտալու համար
Եօթանասուն եօ՛թն անգամ ատես ինձ։
Ուզեցի մերթ էլ, որ գթաս մի պահ,
Անես գիշերս ցերեկիս դրօշ,
Չէ՞ որ առանց քեզ ես՝ անշահ, անճահ
Կեանքս՝ անհեթեթ ու գինս՝ գրոշ։
Ուզեցի.՜... Սակայն ի՜նչ չքնաղ ես դու՝
Մեղք է քեզ եղծել քո գովքով անգամ.
Բայց տո՛ւր ջրերիդ զուլալուել, ա՜խ, տո՛ւր,
Մի քիչ էլ գոնէ, ճերմա՜կ բարեկամ...
"Poetry is my refuge. But it is not without its own visionary critique and, I trust, message of hope".
Alan Whitehorn
Fruits
need
time
to ripe
to remind
the mind
which forgets
to rage
and revenge
the rape
of betrayals.
Regrets
require
requiems
to rest
the rest.
sur les photos
d’Ara Güler
d’autrefois l’automne
ou serait-ce l’hiver
j’ai cherché
le visage de mon père
cherché obstinément
ses yeux rieurs
son sourire triste
à Beyoğlu
à Kumkapı
à Sirkeci
à Eminönü
ici au coin d’une rue
les hommes du Marmara
siègent
en rang de tabourets
pour s’être donné le mot
là autour d’un brasero
convoquent mille
génies du destin
qui un à un décampent
et le caïque posé
sur les flots
comme un bibelot
ballotte
l’ivoire chagrin
et pêche du soir
sur les photos
d’Ara Güler
(le Rieur) a accroché
l’automne l’hiver
ou serait-ce l’absence
Francfort-sur-le Main,
16 Octobre 2008
Կը մտնեմ աշխարհը հին արեւելքի,
Անցած լուսանկարներ եւ թուղթեր հաւաքելու
Ճամբեզրին արմաւի ծառեր կը խօսին
Հին լեզուով մը, ինծի անծանօթ ու շռայլ
Երազներս կը ‘ակեմ պատուհանիս տակ
Ու պատուհանս քիչ մը վեր հանելու պէս կը նայիմ հեռուն.
Որ կաթիլ յոյսը վերջին չիյնայ,
Երկու ղրուշ արժող մարդկութեան Գդակին պէս ....
Կազա հին վէրքս.
Քեզմէ ժպիտներդ գողցան,
Ու մահ տուին անոր դիմաց
եղար բաց գերեզման
եղար մահուան օթեւան
եղար եօթը վէրք
եղար մեռնող խիղճ
եղար արցունք քարացած
եղար կտրուող Բառ
ինկող ձեռք եղար ...
անաւարտ վէրք եղար
որուն արիւնով պիտի լեցուին
սրուակները խիղճի ....
Աշխարհը իբրեւ ձեռքով կը բարեւէ քեզի,
Դուն բանաստեղծներուն գինին ես
Արիւնն ես նորոգ ուխտի
Ու քեզմէ է որ Յիսուսը պիտի քալէ
Նոր երուսաղէմին համար
Ինչպէս կը խօսի գիրքը .
Դուն վէրքերուն մէջ ամէնէն խենթացնողը Կազա...
Չեմ գիտեր ինչ բառերով պիտի գրել այսօր
Որ վաղը այս քերթուածը չդառնայ հինցած ռեհան
Արեւային ժամացոյցին առջեւ...
Իմաստունները համր են այսօր,
Ու ‘ամ’ուշտները որ կ՚արձակուին
Չեմ գիտեր պիտի հասնի՞ն անոր սրտին
Որ արիւնարբու հրէշ է այսօր։
Հին վէրքս կազա....
Մատեաններդ բոլոր կարդացուած են,
Ու դուն վիրաւոր ձեռքերով կը հանես պսակի հագուստներդ
Կը հագնիս մահուան սեւը,
Ու գետերէդ ջուրի պէս արիւն կը հոսի...
Ջուր եւ արիւն
Արիւն եւ ջուր
Աւելի արիւն ....
Անզէն մարդոց մասին գրելու ապսուրտ իրաւունքը
Վաստակած ենք,
Վաստակած ենք գիրի աղօթքը
Ու Մարդու Որդիին հեռացող հաւատքը
Որ հողի անունով,
Ու հողի ‘ոխարէն դեռատի գանկերը կը խառնէ կարմիր հողին
Յայմժամ ‘ուլ կուգայ ամէն ինչ,
Վերջին ‘ուլ եկողը երկրային խիղճին
Բարձրադիռ եդկնաքեռներն են։
Լոյսի ռեհան արեւելքս,
Պահեմ քեզի բիբիս պէս,
Ու պտըտիմ հին ‘ողոցներէդ
Ինչքան կը սիրեմ այս արեւելքը
Հալէպէն Նիկոսիայի հին նեղլիկ ‘ողոցները ...
Ուր ամէն գարի տակ,
Վսեմ մարդուն սրտէն վազող
Մանուշակները կը ծաղկին
Կը ծաղկին դռներուն առջեւ ....
Մեռելներէն կապոյտ հլուններ պիտի ծաղկին
Ու կապոյտ աղօթք պիտի լսուի անոնց բերաններէն ...
Ո՜հ այսքան մահէն ետք պիտի հաւատալ,
Դեռ հաւատա՞լ ‘րկութեան լաստերուն...
Երբ ծովեզրին յոյսի լապտերներ կը բորբոքին
Ու դատապարտուած բերաններէն միայն ‘րկութեան
Խնկենիներ կը բարձրանան
Դէպի վեր ....
Կազա հին վէրքս,
Գաղա’արի շապիկս արդուկուած է,
Պատրաստ երկար ճամբորդութեան....
Ֆետայիներդ մէջս քարեր կը գլտորեն
Ականջներուս կը ‘ս’սան որ ԵԼԼԵՄ...
Ե՛լ արթնցիր սա քունէդ
Ե՛լ վառէ աղօթքի ճրագը,
Ե՛լ վանէ սեւ ագրաւները քաղաքէդ որ Ի սպառ
Թեւածեցին յիշողութեանդ պարիսպներուն առջեւ ....
Կազա հին վէրքս,
Ե՛լ կազա ե՛լ .....
Ե՛լ վէրքէն ու արցունքէն,
Ֆետայիներդ կը նմանին մութէն քալող աստուածներու
Ես գիտեմ աղօթքը այդ բերաններուն...
Գիտեմ անոնց երգը, գիտեմ գոյնն անոնց
Գիտեմ եւ խիղճին ձայնը ...
Բերանս չոր էր, հաւատքս կիսուած...
Յոյս տուին ինծի...
Մեղայ եմ հիմա ....
Կը մտնեմ արեւելքի գեղըցիկ դռներէն ...
Ուր դրան մօտ կապուած է յոյսի վերջին արապան
Արապային վրայ իմաստուն գլուխ մը,
Կը պատմէ Յարութեան մասին
Եւ ջուրերուն որ պիտի տանին զիս հեռաւոր տեղ մը,
Խօսելու համար ու վկայելու.
Որ մահը հեշտ է աւելի քան ծունկի քալելը,
Քան կքիլը... պարտուիլը։
Ու այն ատեն պարզ ճակատով պիտի նայիս արեւելքի բարձունքին...
Աղօթելու պէս ու խնկելու յիշատակը անցեալիդ ...
Դուն ակամայ սաղմին մէջն ես,
Ու շուրջդ կատարուածները քեզ թող երազ չթուին,
Քեզ հետ քալողները կրնան մէկ—մէկ իյնալ ....
Կրնան սայթաքիլ ճանապարհին,
Բայց միակը որ պիտի մնայ ....
ԿԵԱՆՔԻ տեսարանն է
Ինչքան կը սիրենք զիրար,
Ինչքան կը սիրէք զիրար
Կազա դուն կը սիրես կեանքը...
Կը լսես զիս ։
Կազա, հին վէրքս
Ե՛լիր մահէն ...
Ե՛լիր մահէդ
Զի քու մահդ սովորական մահ մը պիտի չըլլար ու չեղաւ
Ե՛լիր մահէն
Քու մահդ իմ մահս էր.
Կազա հարսս
Ելիր մահէդ ....
Բաժանում կա, որ արժե իսկապես,
Հազար միացում,
Ինչպես քոնն հիմա, ուր կա և զղջում,
Եվ խղճի մորմոք,և արցունք ու ցավ.
Եվ տարիների կորուստ կա հարկավ…
Գնում ես որպես հեռացող մի վիշտ,
Եվ ոչ թե պանդուխտ,
Որն ունի միշտ էլ տունդարձի ճամփա…
Գնում ես որպես փրկության մի ուխտ,
Տանելով քեզ հետ թուլությանդ ողջ
Կարողությունը,
Որ յուրացնել չկարողացա,
Չկարողացա տանել կանացի
Ուսերով հոգնած
Տվածդ հարուստ տառապանքների
Գանձերը աղքատ,
Ուր ափսոսանքի մի ոսկի չկա…
Առ տար, տար քեզ հետ
Քո սիրուց շահած կուտակումներս,
Որ պատկերով լի հույսեր են փշրած,
Փթթած հույզեր են՝ մախաղներով լի
Ու քուրձեր՝ լցված հավատով դատարկ…
Տար քեզ հետ բարձած խեղճ տարիներիս
Վագոնները ձիգ,
Որ բերնեբերան լցված են ցհագ
Հուսախաբությամբ…
Ես գիտեմ, որ մեր ճակատագրում
Լավատեսության ոչ մի շոքեքարշ
Չի շարժի տեղից այդ գնացքը բութ,
Քանզի շուռ կգա ուժասպառության
Երկաթգծերին
Ու կկործանվի հիասթափությամբ…
Առ տար, տար քեզ հետ բեռները սիրուդ,
Որ չհանգուցվեն կյանքիս վթարին,
Ու ծանրանալով աճյունիս հոգուն
Այն աշխարհում սեղմ
Կտրեն շիրիմիս շունչը հողեղեն…
Տար սիրտս, առ տար,
Սերն ունի հզոր նախազգացում,-
Բաժանումներ կան որ արժեն հազար
Մահ ու միացում…
Սիրտս դատարկվեց
Ոչ թե քո սիրուց, այլ իմ արյունից,
Որ սնուցում էր բջիջ առ բջիջ
Երկուսիս միջև տաքուկ մեծացած
Այն ջերմությունը, որն ուժ առնելով
Մեր կրակներից այնպես զորացավ,
Որ դարձավ հսկա սիրահարություն,
Բայց սեր ձդարձավ,
Որ հիմնավորեր մի մեծ գոյություն,
Այլ մնաց որպես հպանցիկ հրդեհ
Ու կամաց-կամաց մեզնից աննկատ
Երբ ներսից այրվեց,
Մոխրակույտ դարձավ,
Բերեց երկուսիս սիրո վթարի
Ծանր մի տարի…
Սիրտս դատարկվեց
Ոչ թե քո սիրուց, այլ իմ հավատից,
Որ թավալվում է դեռ մոխրակոլոլ
Հիասթափությամբ,
Ու նրա ամեն-ամեն մի բջիջ
Որպես անցյալի սպառված երազ
Դատարկ աչքի պես նայում է վրաս,
Ցավերով հիշում ինչպես մեր միջև
Տաքացավ այդ օձ ջերմությունը պաղ,
Ու փոխանակ սեր՝ լափող հուր դարձավ,
Ամենուր սփռեց մոխիր ու անթեղ,
Որ հետո այսպես գար ու անհոգի
Վերածվեր սիրո սառնամանիքի
Ու ցրտահարեր երկուսիս մեկտեղ…
[Note by the editor: Alexander read a poem at President Obama's inauguration. ]
My first week in Cambridge a car full of white boys
tried to run me off the road, and spit through the window,
open to ask directions. I was always asking directions
and always driving: to an Armenian market
in Watertown to buy figs and string cheese, apricots,
dark spices and olives from barrels, tubes of paste
with unreadable Arabic labels. I ate
stuffed grape leaves and watched my lips swell in the mirror.
The floors of my apartment would never come clean.
Whenever I saw other colored people
in bookshops, or museums, or cafeterias, I’d gasp,
smile shyly, but they’d disappear before I spoke.
What would I have said to them? Come with me? Take
me home? Are you my mother? No. I sat alone
in countless Chinese restaurants eating almond
cookies, sipping tea with spoons and spoons of sugar.
Popcorn and coffee was dinner. When I fainted
from migraine in the grocery store, a Portuguese
man above me mouthed: “No breakfast.” He gave me
orange juice and chocolate bars. The color red
sprang into relief singing Wagner’s Walküre.
Entire tribes gyrated and drummed in my head.
I learned the samba from a Brazilian man
so tiny, so festooned with glitter I was certain
that he slept inside a filigreed, Fabergé egg.
No one at the door: no salesmen, Mormons, meter
readers, exterminators, no Harriet Tubman,
no one. Red notes sounding in a grey trolley town.
“Boston Year” Copyright © 2004 by Elizabeth Alexander. Reprinted from The Venus Hottentot, with the permission of Graywolf Press, St. Paul, Minnesota, www.graywolfpress.org.
Source: The Venus Hottentot (Graywolf Press, 2004).
O grand ancient game, upholder of
family honor, Judas to reputations. Your
board a replica of Byzantine splendor, in-laid
mother-of-pearl, Javan teak points, die of
African ivory – we learned your caprices early,
toughened our psychic skins against barrages
of insults, learned to play fast and snap
the checkers, memorized Turkish terms –
shesh besh,, penge u du, du barrah –
called with each throw. Curse the dice
for ill fortune, but count out your move
and you were unworthy. Uncle fixed me
with baleful stare the first time I took
his measure. Father swore he would never
play me again. Hairig, grandfather so gentle,
once bit the dice in frustration. Mother
at 92 took me – a wry smile in victory
and she was gone a week later.
This poem has previously appeared in Ararat Magazine and The MacGuffin.
