Quote of the Month of September

Ի՞նչ է սրբութիւնը... Սրբութիւնը ան է, որ մարդ ուրիշներուն ցաւերը կ՛ամոքէ և իր անձը մոռանալով՝ անոնց համար կ՛աշխատի։

Գրիգոր Զոհրապ

Վեհանոյշ Թեքեան: Ափոքալիփս

ՃՇՄԱՐԻՏ ՃՇՄԱՐԻՏ Կ՚ԸՍԵՄ ՁԵԶԻ
Ամենէն առաջ Վախը պիտի ուռճանայ ու ծռմռի
Արեւը կռնակին վրայ պիտի պառկի
ցՆցում լաւա հեղեղ
երբ ժայռերը գոռան
լեռներրը երերան
ու լոյսը հարաւ- հիւսիս զարնուելով պայթի
Արեւելքէն եօթ փող հնչեցնող հրեշտակներ պիտի ուռին ու չպայթին
եօթ զոյգ կոտոշներով մինչեւ մէջք ծռած պիտի քալեն
շլմորած աչքերով
Արեւմուտքէն Նեռը պիտի յայտնուի վրան եօթը պատմուճան
եօթը օձէ գաւազան
օդէն կախուած աւազան
մէջը՝ Նեռը ամէնազօր սրբազան
Պզտիկ գլուխ երկար լեզու
Փրթած լեզու կատղած նայուածք
Պղտոր աչքեր հալած նայուածք
Պիտի անդին շպրտէ իր մօտ համախմբէ
Տաս լէգէոնի ոյժ ունի
Գազան պիտի դառնայ հինգ ոտքերով
Երկգլխանի գոմէշներ զայն պիտի պաշտպանեն
Մուկերը պիտի առնետներու մատները կրծեն
գող աւազակ ոճրագործ
Ստախօս ու դաւադիր
Դրամ կլլող ինչ օձ որ կայ
Սարսափազդու ինչ գազան կայ
Ոտքը փրթած եղնիկներ պաֆըլօներ ճերմակած
Ընձուղտներ անվիզ առիւծներ անբաշ
Վախցած խլուրդներ սմքած սողուններ
Բուերը բուներու փաթթուած պիտի բօթեր ցափռտեն
Իժերը պիտի փաթթուին փիղերու իրանին
Լիճը կապոյտ ժայռաշար
լեռան շղթաները պիտի փշրտէ
Երեւելիներրը յանկարծ աներեւելի պիտի դառնան

Մինչեւ իսկ շողը կարմիր կրնայ ըլլալ
Հողը թափանցիկ երկինքը հողագոյն
Տէրը թափառաշրջիկ աստուածները անցողիկ

Անտառը կտրատուած, կաղնին փլած
Ծաղիկը անփերթ թուփը փշապատ
Ճամբան գետնափոր մեռած արծիւներով
Դաշտերուն մէջ կանաչ ոչինչ պիտի մնայ։

Ովկէանոսը կը տարածուի քաղաքներուն վրայ
անոնց ցանցերը մէկ վայրկեանի մէջ փրթած են
Ամէն կողմ կապոյտ ու պղտոր կ՚երեւայ
Մարդկութեան բոլոր լեզուները
Բոլոր գիւտերն ու նուաճումները
Կաճառներն ու տաճարներն ու բանտերը
Գիտաշխանատեցներն ու մատենադարանները
Շէնքերը քար քարի վրայ պիտի տապալին
աստղերրը պիտի գաղթեն
Լուսինը փորհարութիւն պոտի ունենայ
Ոչ երկրաշարժ չեղաւ
Մարդկութիւնը ինքզինք տապալեց
Ու վերջապէս Վախն ալ վախճանեցաւ

Երրորդ Աչքն է ամենատեսը
կը տեսնէ բնաջնջումը
Բայց մարդ չկայ որուն պատմէ
Աստուած սարսափած անկիւն մը նստած է
Ախտապութները ցատկռտելով կամ կաղալով մէկ շարքի վրայ պիտի յառաջանան
Շանաձուկերը պիտի սկսին քալել աւազներու վրայ
փիղերը փոկերը բորենիները մեծ-միջակ-փոքր որոնց նախահայրերը
մեր նախահօր Նոյին հետ նոյն տապանին մէջ ապրեցան
պիտի անձայնանան

Յիշողութիւն պիտի չմնայ
քաղաքները իրենց անունները պիտի կորսնցնեն
Անտառները պիտի փռնգտան ու չորս դին փսխեն
Թռչողը պիտի գետնին փակչի
Բոլոր լեռները պիտի հալին կամ հրդեհուին
Միայն Արարատը անարգել պիտի մնայ.
Երկրագոունդին մէջ վերջինը՝ Արարատը պիտի մնայ
Նոյեան տապանը վրան
Ցամքած ջրհեղեղ
Գլխատուած անտառներ
Ճաքճքած տապան

Կեանքը պիտի անկեանք դառնայ
Մահը պիտի անմահ դառնայ
Ինչ որ կը շարժի՝ պիտի անշարժանայ

Ճշմարիտ ճշմարիտ կ՚ըսեմ ձեզի
Արհեստական Բանականութենէն

ապուշցած մարդկութեան
Ի՞նչը պիտի պաշտպանէ ահեղագոռ լռութենէն
Ոչ աւազը ոչ կոհակը
Ոչ հողմապտոյտը ոչ սունամին
Ոչ ռումբերը ոչ տրոնները
Ոչ լեռն է յաղթանակողը ոչ ովկէանոսը
Ոչ աստուծաբանական գիրքերը
ոչ արուեստները ոչ լեզուները
ոչ կամքը ոչ դժկամութիւնը,
ոչ սրբութիւնը, ոչ լրբութիւնը
Ոչ ատելութիիւնը ոչ արդարութիւնը
Ոչ յեղափոխութեան բռունցքը
Ոչ գաղափարներու ուռուցքը
Ոչ հաւատքը ոչ յոյսը ոչ ալ սէրը այդ մեծագոյն ոյժը
Գիտութիւնը որ մենք մեծցուցինք պիտի դատապարտուի

Ճշմարիտ ճշմարիտ կ՚ըսեմ ձեզի
Ոչ քաղաքակրթութեան նուաճումները պիտի փրկեն մեզ
Ոչ հանճարը ոչ անճարը
Ոչ թռիչքը ոչ անկումը
Ոչ ալ զգացական լռին կծիկները
Ոչ բարկութեան փոթորիկն ոչ քնքշանքի զեփիւռը

Պիտի ցնծագնի երազի այգը
Բայց պիտի ցնդի ցնորքի այցը
Զգօնութեան սանձն ու թմրութեան մաղձը

Ո՞վ պիտի կատարէ զտումի փորձը
հաւատացեալին ու մեղադրեալին
տեւականին եւ անցողիկին

Կարծր ու քարացած է հանգիստի բարձը

Ո՞վ է ո՜վ կայ ո՛վ կայ հէհէ՜յ
Նոյ-մոյ չկա՜յ Կենաց Ծառը խանձուած է
Հրեշտակները յոգնած կը խռկան
Սատանաները թմրամոլ՝ զիրար կը խածնեն
Ռումբերը կլլած են օդին թթուածինը

Վախճանը հասած է, վախճանը ոռնո՛ց է
Վախճանը անշաժ ափ է անագորոյն գոռում գոչում է
Վախճանը լեզուներու կայծ ու կրակ է
Փայլուն ակռաներով հալած աչքերով գանկ է
Ի՞նչ պայթեցաւ պայթեցուեցաւ պայթցրուեցաւ

Աւարտած էր գինին բաժակը հոն էր
Ստեղծագործութեան առաջին օրէն ապրող բաժակը
փշուր փշուր եղաւ

Ամենազօր մարդը այրած փոշի դարձաւ

Բայց մարդ չկայ որ տեսնէ այս բոլորը
Մէկը չկայ որ հաւատայ
Հաւատք չկայ որ լոյս ըլլայ
Լոյս չկայ որ բարին իշխէ
Իշխող չկայ որ զղջայ
Իշխողները տապալեցին
Կոյր ուղեղով նենգ սրտով
Ի՞նչ կուզէին խաղաղ ապրող մարդկութենէն

Միայն մարդն է որ կրնար Չարին ու Բարիին տիրապետել
Բարին ետ բերել
անմահութեան մէջ լուսաշող սփռել

Անջրպետի արեւը աչքերը գոցեր է
Երկրագունդի խաւարին թաթերը թմրած են

Ով որ գնաց՝ չեկաւ
Ինչ որ գնաց՝ չեկաւ

Քաոս մը կար անկանգ
Ան ալ անշարժացաւ

Ինչ որ եղաւ՝ չեղաւ
Ինչ որ չկար՝ եղաւ։

Ուղեղը գոց է
Բիբը գոց է
Տենդը գոց է
Տենչը գոց է
Յոյսը գոց
Վհատութիւնը գոց
Ձայնր գոց
Լռութիւնը գոց
Աւետիսր գոց
Մատեանը գոց

Էջը գոցէ՜՜




Սեպտեմբեր, 2026

Լոյս տեսած է Հայրենիք շաբաթաթերթին մէջ

Ռուբէն Խաժակ: Թուղթէ Երեւան

Բառերու որսորդներն են դարձեալ,
որոնք ելած են թղթէ կապարճ պարպելու
այն լոյսին վրայ,
որ չեն կրնար հասկնալ։

Կը կարծեն,
թէ դիւրին է բունը խզել իր արմատէն,
թէ կարելի է անցեալը նետել դուրս՝
որպէս փտած քուրջ,
ու կանգնիլ մաքրուած հայելիներու առջեւ՝
անբիծ,
անյիշատակ,
պարապ։

«Վերջինը», կ՚ըսեն.
ջնջել հետքն իսկ,
մինչեւ որ այս երկինքին տակ
մնայ միայն իրենց անշունչ հնազանդութիւնը։
Ու դեղին մաղձը ափերով առած՝
կը շպրտեն վեր,
տիղմ նետելով այն աստղին,
որուն շողէն է գողցուած
իրենց իսկ ճրագը։

Իրենք՝
կը մնան իրենց սալարկուած մակերեսին,
կարծելով թէ փոշին է ամբողջ աշխարհը։

Ու երբ ժամանակի ծանր գլանը անցնի,
հողմերուն պիտի յանձնուի
իրենց աղմուկն ալ,
իրենց փուչ հրամաններն ալ։

Իսկ արմատը՝
պիտի շարունակէ շնչել։




Երեւան, 2026

Յովհաննէս Թումանեան: ՆՄԱՆՈՒԹԻՒՆ

Եթէ մի օր, անուշ ընկեր,
Գաս այցելու իմ շիրմին
Ու նորաբոյս վառ ծաղիկներ
Տեսնես փռուած չորս կողմին,

Դու չկարծես, թէ հասարակ
Ծաղիկներ են ոտքիդ տակ,
Կամ թէ գարունն է այն բերել,
Իմ նոր տունը զարդարել։

Նրանք չերգած իմ երգերն են,
Որ սրտումս ես տարայ,
Նրանք սիրոյ էն խօսքերն են,
Որ դեռ չասած ես մեռայ:




RESEMBLANCE



If one day, dear friend,
you come to visit my grave
and see new blazing blooms
spread around it,

Do not think these are common
flowers beneath your steps,
or spring has brought them
to adorn my new home.

These are my unsung ballads,
which I carried in my heart;
they are those words of love
that before uttering I died.

Hovhannes Tumanian, 1869-1923. Translated by Hratch Tchilingirian)

Նշան Պէշիկթաշլեան։ Կեանքիս Երգը

   Ունայնութեա՛մբ, դառնութեա՛մբ  ՝

   Օրըս կ'անցնի — գարնան ամպ ...

   Երազներո՛վ , պատրանքո՛վ

   Օրըս կ՚անցնի —  աշնան հով...

   Ու տաժանքով  անբարիք

   Օրըս կ՚անցնի —  փոթորի՜կ  ...

   Օր չը տեսայ . օրն  ա՞յս է...

   Ման ամէն  օր կըսպասէ ...

   Ապրի՛լ կ՚ուզեմ , խորանա՜լ ...,

   կուրծքի մը վրայ մոռանա՜լ ,

   Սիրե՜լ , սիրուի՛լ , լիանա՛լ ...։

   Աստուածներուն միանա՜լ  ...։

   Ծովակ,  լուսին, կոյս, նաւակ...

   Բերել մարգրիտ, աստղ ու նուագ։

   Ըսել . — «Առէ՛ք , գանձս ա՛յս է ,

   իսկ Մահն ինձ Թող ըսպասէ ...:»

     ՆՇԱՆ ՊԷՇԻԿԹԱՇԼԵԱՆ

 

Ռազմիկ Դաւոյեան: ՏԽՈՒՐ ԵՐԳ

Պիտի այսպէս նստեմ տխուր
իմ չգրած երգերի դէմ,
պիտի այսպէս նստեմ տխուր
իմ չբռնած ձեռքերի դէմ:

Պիտի նրանց հոգու համար
վառեմ մոմեր ոսկեդեղին,
պիտի թափեմ ծաղկաթերթեր
նրանց անոյշ ու տաք հողին:

Նրանց համար պիտի անծա՜յր,
մաքու՜ր, մաքու՜ր երկինք բանամ.-
այնքան պիտի յիշեմ նրանց,
որ Յուշն ապրի, Ես՝ մահանամ:

Յետոյ անցնեն անթիւ օրեր,
յիշեն այս Յուշն արարողիս,
յետոյ թաւիշ ծաղկաթերթեր
թափեն անոյշ ու տաք հողիս:


Ռազմիկ Դաւոյեան, 1940-2022


A SAD SONG


I shall sit in sorrow
Before the words I never wrote,
I shall sit in sorrow
Before the hands I never held.

I shall light yellow-gold candles
For the peace of their souls,
I shall scatter flower petals
Over their sweet and warm tombs.

I shall open an endless
Pure sky in their honor –
I shall think of them
Until the memory lives and I die.

And countless days later
I, the creator of this memory, shall be remembered,
Then, velvet flower petals shall be scattered
Upon my sweet and warm tomb.




Razmik Davoyan, 1940-2022
Translated by Armine Tamrazyan